Γιατί κοιμόμαστε;

Αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της Βιολογίας: γιατί εμείς οι άνθρωποι, όπως και πολλά άλλα ζώα, αφιερώνουμε ένα τεράστιο ποσοστό της ζωής μας στο να κοιμόμαστε; Δεν μπορούμε να τραφούμε ή να ζευγαρώσουμε όσο είμαστε κοιμισμένοι, ενώ παράλληλα είμαστε ευάλωτοι σε επιθέσεις. Τι πλεονέκτημα για την επιβίωση υπάρχει σε αυτό; Αν, ωστόσο, στερήσει κανείς τον ύπνο από ένα ποντικό ή μια δροσόφιλα στο εργαστήριο, τα αποτελέσματα είναι μοιραία. Μήπως ο ύπνος έχει εξελιχθεί για να επιτελέσει κάποια ζωτικής σημασίας βιολογική λειτουργία, όπως την αναζωογόνηση του οργανισμού ή την «επαναφόρτιση» του εγκεφάλου; Αυτό υποπτεύονταν ομόφωνα ως τώρα- αν και με κάποιες διαφωνίες ως προς τον ακριβή σκοπό του ύπνου- οι ειδικοί του τομέα. Ισως όμως τελικά να έκαναν λάθος.

Εξοικονόμηση ενέργειας

Ενας εκ των κορυφαίων συναδέλφων τους προτείνει σήμερα μια ριζική αναθεώρηση αυτής της υπόθεσης. Εχοντας μελετήσει επί δύο δεκαετίες τη συμπεριφορά του ύπνου σε μια σειρά από ζώα, ο Τζέρι Σίγκελ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες κατέληξε στο ριζοσπαστικό συμπέρασμα ότι ο ύπνος δεν εξελίχθηκε για κανέναν απολύτως βιολογικό λόγο. «Είχα και εγώ πιστέψει στην ιδέα ότι ο ύπνος θα πρέπει να επιτελεί κάποιο πραγματικά ζωτικό έργο εφόσον μας εμποδίζει να κάνουμε τόσο σημαντικά πράγματα όπως το να τρώμε και να αναπαραγόμαστε,αλλά τελικά το ζωικό βασίλειο δεν λειτουργεί έτσι» λέει. Το μεγάλο μυστήριο του ύπνου, υποστηρίζει, δεν αποτελεί τελικά μυστήριο: ο ύπνος εξελίχθηκε απλώς για να μας βοηθήσει να διατηρήσουμε ενέργεια και να αποφύγουμε τους κινδύνους.

Οι κρατούσες προσεγγίσεις για την εξήγηση του σκοπού του ύπνου παραδοσιακά εστιάζονται στη μελέτη των λειτουργιών των δύο διαφορετικών σταδίων του. Πρώτα έρχεται η φάση του αργού ή συγχρονισμένου ύπνου (non-RΕΜ), η οποία περιλαμβάνει το σημαντικό διάστημα του «ύπνου βραδέων κυμάτων» το οποίο χαρακτηρίζεται από βραδύτερα και μεγαλύτερου μήκους εγκεφαλικά κύματα. Ακολουθεί ο γρήγορος ή ασυγχρόνιστος ύπνος RΕΜ (Rapid Εye Μovement- Ταχείες Οφθαλμικές Κινήσεις) κατά τη διάρκεια του οποίου το σώμα παραλύει αλλά ο εγκέφαλος είναι υπερδραστήριος. Η φάση αυτή συνδέεται συνήθως με τα όνειρα, αν και στην πραγματικότητα μπορούμε να ονειρευτούμε σε οποιαδήποτε φάση του κύκλου του ύπνου.

Παγίωση αναμνήσεων

Στο παρελθόν ο ύπνος RΕΜ είχε προσελκύσει τη μεγαλύτερη προσοχή. Μια δημοφιλής άποψη, η οποία συνοδεύεται από άφθονη εμπειρική υποστήριξη, ισχυρίζεται ότι είναι σημαντικός για την παγίωση των αναμνήσεων και την εξαγωγή θεμάτων και κανόνων από τις καθημερινές εμπειρίες. Πέρυσι ο Ρόμπερτ Στίκγκολντ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, επίσης κορυφαίος ερευνητής στον τομέα, ανέφερε ότι οι άνθρωποι θυμούνται καλύτερα λίστες από λέξεις οι οποίες έχουν σχέση μεταξύ τους ύστερα από μια νύχτα ύπνου απ΄ ό,τι ύστερα από το ίδιο διάστημα εγρήγορσης κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τους είναι επίσης πιο εύκολο να θυμηθούν τα θέματα που ήταν κοινά μεταξύ των λέξεων αφού έχουν κοιμηθεί.

Δεκάδες δημοσιευμένες μελέτες υποδεικνύουν μια βελτίωση περίπου 15% στη μνήμη και στην ικανότητα εξαγωγής κανόνων και προτύπων από μια επίκτητη συμπεριφορά ύστερα από μια νύχτα ύπνου. «Το 15% μπορεί πραγματικά να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια μέτρια και μια εξαιρετική επίδοση» λέει ο κ. Στίκγκολντ.

Ο κ. Σίγκελ δεν συμφωνεί. Πιστεύει ότι το 15% δεν αποτελεί «ικανό όφελος» ώστε να αναγάγει την παγίωση της μνήμης σε θεμελιώδη λειτουργία του ύπνου RΕΜ. Και δεν είναι ο μόνος. Η Ιζαμπέλα Καπελίνι, ερευνήτρια του ύπνου στο βρετανικό Πανεπιστήμιο του Ντάραμ, συμφωνεί. «Η επιρροή είναι τόσο μικρή,είναι απίθανο η κύρια λειτουργία του ύπνου να είναι η υποστήριξη της μνήμης» λέει. Παρ΄ ότι θα περίμενε κανείς ότι όσοι στερούνται του RΕΜ βρίσκονται σε μειονεκτική θέση, τονίζει ο κ. Σίγκελ, δεν υπάρχουν ενδείξεις ελλειμματικής μνήμης στα εκατομμύρια ανθρώπων που παίρνουν αντικαταθλιπτικά, συμπεριλαμβανομένου του Ρrozac (ή Ladose) και των αναστολέων ΜΑΟ (μονοαμινοξειδάσης), τα οποία μπορούν να διαταράξουν ή και να εξαλείψουν ολοσχερώς τον RΕΜ επί μήνες ή και χρόνια.

Ανάπτυξη του εγκεφάλου

Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι ο ύπνος RΕΜ είναι ζωτικός για την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Ολα σχεδόν τα νεογέννητα θηλαστικά κοιμούνται το μεγαλύτερο διάστημα του εικοσιτετραώρου, με υψηλό ποσοστό RΕΜ ύπνου. Ο κ. Σίγκελ έχει ωστόσο ανακαλύψει μια εξαί ρεση. Σε μια πρωτοποριακή έρευνα που δημοσίευσε το 2005 είχε διαπιστώσει ότι τον πρώτο μήνα της ζωής τους τα νεογέννητα μωρά των φαλαινών δολοφόνων και των ρινοδέλφινων, όπως και οι μητέρες τους, κοιμούνται ελάχιστα ή και καθόλου χωρίς εμφανείς δυσμενείς συνέπειες. Εξάλλου, συμπληρώνει, δύο δεκαετίες ερευνών με ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα στα δελφίνια δεν έχουν προσφέρει κάποια πειστική απόδειξη ότι έχουν ύπνο RΕΜ. Ο ερευνητής πιστεύει ότι αυτά τα δύο γεγονότα σε συνδυασμό με εκπληκτικές ανακαλύψεις γύρω από τις συνήθειες της γουνοφόρου φώκιας παίζουν καθοριστικό ρόλο στην κατανόηση του σκοπού του ύπνου RΕΜ.

Ερευνες που έγιναν από τον Ολεγκ Λιάμιν στο Δελφινάριο Ουτρίς της Μόσχας έδειξαν ότι στις μακρές περιόδους που οι γουνοφόροι φώκιες περνούν κυνηγώντας στη θάλασσα κοιμούνται όπως τα δελφίνια, με το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου κάθε φορά, ενώ τα επίπεδα του RΕΜ τους πέφτουν κατακόρυφα. Μπορούν μάλιστα να περάσουν εβδομάδες χωρίς καθόλου RΕΜ. Οταν, όμως, βρίσκονται στην ξηρά τα πρότυπα του ύπνου τους μοιάζουν με αυτά των άλλων θηλαστικών αναλόγου μεγέθους. Σε έναν σκύλο ή σε έναν άνθρωπο μια τόσο μεγάλη στέρηση του RΕΜ θα δημιουργούσε τεράστιο «έλλειμμα» το οποίο θα εμφανιζόταν ως φαινόμενο αναπήδησης όταν θα κοιμούνταν στους συνηθισμένους ρυθμούς, σαν να προσπαθούν να αναπληρώσουν την απώλεια. Η ομάδα του κ. Λιάμιν διαπίστωσε, ωστόσο, ότι όταν οι γουνοφόροι φώκιες επιστρέφουν από το κυνήγι στην ξηρά επανέρχονται στα συνηθισμένα πρότυπα ύπνου τους χωρίς φαινόμενο αναπήδησης στον RΕΜ.

Πώς τα καταφέρνουν οι φώκιες;

Φαίνεται ότι περιορίζοντας τον ύπνο σε ένα ημισφαίριο κάθε φορά οι φώκιες και τα δελφίνια δεν χρειάζονται τον RΕΜ. Πώς το κάνουν; Η απάντηση, σύμφωνα με τον κ. Σίγκελ, βρίσκεται στο εγκεφαλικό στέλεχος.

Αυτή η πρωτογενής περιοχή ευθύνεται για βασικές ζωτικές λειτουργίες, όπως η αναπνοή, ο παλμός της καρδιάς και η αρτηριακή πίεση. Στα χερσαία θηλαστικά η δραστηριότητα στο εγκεφαλικό στέλεχος μειώνεται έντονα κατά τη διάρκεια του αργού ύπνου και επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα της εγρήγορσης κατά τη διάρκεια του RΕΜ. Ετσι, υποστηρίζει ο κ. Σίγκελ, ο RΕΜ ίσως απλώς να επιτρέπει στα άτομα να ξυπνούν σε μια κατάσταση μεγαλύτερης εγρήγορσης: υπάρχουν ενδείξεις ότι τα ζώα και οι άνθρωποι είναι πιο νυσταλέοι όταν ξυπνούν κατά τη διάρκεια του αργού ύπνου. Αλλιώς, συνεχίζει, ο RΕΜ έχει ίσως εξελιχθεί για να γλιτώσει το εγκεφαλικό στέλεχος από μακρές περιόδους αδράνειας κατά τη διάρκεια του αργού ύπνου. Οπως και να έχει, τονίζει, η ανάγκη του RΕΜ δεν θα υπήρχε αν δεν υπήρχε ο αργός ύπνος και εφόσον οι φώκιες και τα δελφίνια διατηρούν το εγκεφαλικό τους στέλεχος ενεργό κοιμώμενα με το ένα ημισφαίριο σε εγρήγορση αυτό εξηγεί γιατί δεν χρειάζονται τον RΕΜ. Η ομάδα του κ. Σίγκελ μελετά αυτή τη στιγμή τεχνικές για να διερευνήσει τη θεωρία του.

Η ιδέα ότι ο RΕΜ «εξυπηρετεί» το εγκεφαλικό στέλεχος υποστηρίζεται από παλαιότερες έρευνες του κ. Σίγκελ. Σε ζώα όπως ο πλατύπους- ο οποίος έχει το μεγαλύτερο διάστημα RΕΜ στο ζωικό βασίλειο- και το θηλαστικό έχιδνα, ο RΕΜ περιορίζεται στο εγκεφαλικό στέλεχος: αυτό υποδεικνύει ότι εξελίχθηκε πολύ νωρίς, σε αυτό το πρωτογενές σημείο, και όχι αργότερα, στον μεταγενέστερο φλοιό, όπως θα ταίριαζε με τις θεωρίες που υποστηρίζουν ότι εξυπηρετεί τη λειτουργία της μνήμης.

Αργός ύπνος, γρήγορος εγκέφαλος

Αν ο κ. Σίγκελ έχει δίκιο, τότε γιατί χρειαζόμαστε τον αργό ύπνο- και γενικώς γιατί πρέπει να κοιμόμαστε; Μια θεωρία υποστηρίζει ότι ο αργός ύπνος- και ιδιαίτερα το στάδιο 4 του ύπνου βραδέων κυμάτων – είναι το τίμημα που πληρώνουμε για να έχουμε εγκεφάλους οι οποίοι εξακολουθούν να μαθαίνουν και να προσαρμόζονται καθ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Η Κιάρα Τσιρέλι και οι συνάδελφοί της στο Κέντρο Υπνου και Συνείδησης του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν έχουν διαπιστώσει ότι κατά τη διάρκεια του ύπνου τα γονίδια που σχετίζονται με την προσαρμογή των συναπτικών συνδέσεων ενεργοποιούνται τόσο στα θηλαστικά όσο και στα πτηνά. Υποστηρίζουν ότι ο ύπνος βραδέων κυμάτων είναι καθοριστικός για τον μετριασμό των συναπτικών συνδέσεων που ενισχύθηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας και τα τελευταία τους αποτελέσματα φαίνονται να επιβεβαιώνουν τις υποψίες τους.

Αλλοι ερευνητές θεωρούν ότι ο ύπνος με κάποιο τρόπο βοηθά τον οργανισμό να αντιμετωπίσει τις δύσκολες βιοχημικές συνθήκες της μεταβολικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης. Τα μικρότερα ζώα τείνουν να έχουν υψηλότερα επίπεδα μεταβολικού ρυθμού και να κοιμούνται περισσότερο. Ενας ταχύτερος μεταβολισμός παράγει περισσότερες ελεύθερες ρίζες οι οποίες καταστρέφουν το DΝΑ. Ορισμένες μελέτες έχουν αποκαλύψει υψηλά επίπεδα οξειδωτικής βλάβης από ελεύθερες ρίζες σε τμήματα του εγκεφάλου ποντικών οι οποίοι έχουν αποστερηθεί τον ύπνο, γεγονός το οποίο υποδεικνύει τον προστατευτικό ρόλο του τελευταίου.

Ακόμη περισσότερες μελέτες υποδεικνύουν έναν ρόλο του ύπνου στη διατήρηση της ομαλής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Εχει, επίσης, καταγρα φεί μια σχέση ανάμεσα στην έλλειψη ύπνου και στον αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, κατάθλιψης, καρδιαγγειακών παθήσεων και διαβήτη. Εδώ, ωστόσο, ενδέχεται να ευθύνονται και άλλοι παράγοντες, καθώς σε άλλη μελέτη έχει καταδειχθεί ότι οι άνθρωποι που κοιμούνται λιγότερο έχουν μεγαλύτερη τάση προς το επιβαρυντικό για τις περισσότερες από τις παραπάνω παθήσεις fast food.

«Αϋπνα» ζώα 

Ο κ. Σίγκελ δέχεται ότι ορισμένες βιολογικές διαδικασίες ενδέχεται να βοηθούνται από τον ύπνο, αμφιβάλλει όμως ότι αυτός επιτελεί μια βασική ζωτική λειτουργία. Αν ήταν έτσι, υποστηρίζει, γιατί ορισμένα ζώα δεν τον έχουν καθόλου ανάγκη; Ο βάτραχος bullfrog της Βόρειας Αμερικής, για παράδειγμα, δεν κοιμάται ποτέ. Επίσης αμφισβητείται αν τα δελφίνια «κοιμούνται» ή απλώς «αναπαύονται». Παρ΄ ότι τα ρινοδέλφινα παρουσιάζουν στα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα βραδέα κύματα στο ένα ημισφαίριο, εξακολουθούν να αντιδρούν στο περιβάλλον και να συντονίζουν τα δύο πτερύγιά τους. Επιπλέον τα δελφίνια που έχουν στερηθεί τον ύπνο επί πέντε ημέρες έχουν την πέμπτη ημέρα το ίδιο καλές επιδόσεις με την πρώτη σε ασχολίες οι οποίες απαιτούν επαγρύπνηση.

Τα πουλιά μπορούν επίσης να λειτουργήσουν χωρίς ύπνο. Ερευνες στους σπουργίτες της Βόρειας Αμερικής από τη Ρουθ Μπένκα του Πανεπιστημίου Γουισκόνσιν-Μάντισον έδειξαν ότι κατά τη διάρκεια της μεταναστευτικής περιόδου ο ύπνος τους μειώνεται δραματικά χωρίς σημαντικές δυσμενείς συνέπειες. Η νέα μελέτη της ερευνήτριας επανέλαβε στα περιστέρια τα κλασικά πλέον πειράματα του Αλαν Ρεχτσάσφεν που είχαν δείξει ότι οι ποντικοί που στερούνταν εντελώς τον ύπνο πέθαιναν μέσα σε δύοτρεις εβδομάδες. Τα περιστέρια, αντιθέτως, εξακολουθούσαν να είναι σε καλή κατάσταση ύστερα από έναν μήνα στέρησης του ύπνου. Ο κ. Σίγκελ υποπτεύεται ότι αυτό που σκότωσε τους ποντικούς του κ. Ρεχτσάφεν ήταν το στρες και όχι η στέρηση του ύπνου. Θεωρεί ότι για να κατανοήσουμε πραγματικά το φαινόμενο- και γιατί ένα ζώο όπως η καμηλοπάρδαλη κοιμάται ελάχιστες ώρες το εικοσιτετράωρο, ενώ το λιοντάρι φθάνει στις 14 – δεν θα πρέπει να εστιάσουμε στη Βιολογία, αλλά στην Οικολογία. Μια τέτοια προσέγγιση δεν ήταν δυνατή ως πρόσφατα, σε έναν βαθμό επειδή δεν υπήρχαν αρκετές πληροφορίες ώστε να γίνουν συγκρίσεις των προτύπων του ύπνου στα διάφορα είδη. Τώρα ομάδες ερευνητών στη Γερμανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη Βρετανία αναλαμβάνουν αυτό το έργο.

Μέγεθος και μεταβολισμός

Το 2006 ο Τζον Λέσκου του Ινστιτούτου Ορνιθολογίας Μαξ Πλανκ και η ομάδα του ανέλυσαν προηγούμενες μελέτες σχετικές με την ανατομία, τη φυσιολογία και την οικολογία του ύπνου σε 54 είδη θηλαστικών. Παίρνοντας ως προϋπόθεση ότι ο ύπνος έχει «φυλογενετικό σήμα»- ότι δηλαδή στα ζώα που έχουν στενότερη συγγένεια τα πρότυπα του ύπνου μοιάζουν περισσότερο μεταξύ τουςδιαπίστωσαν ότι τα ζώα που έχουν μεγαλύτερο εγκέφαλο έχουν περισσότερο RΕΜ αλλά όχι περισσότερο αργό ύπνο. «Αυτό υποστηρίζει την ιδέα ότι ο ύπνος RΕΜ έχει έναν νευροφυσιολογικό ρόλο όπως η παγίωση της μνήμης» λέει ο κ. Λέσκου. Διαπίστωσαν επίσης ότι τα ζώα με υψηλότερο μεταβολικό ρυθμό έχουν βραχύτερα διαστήματα αργού και συνολικού ύπνου, αντίθετα με αυτό που θα περίμενε κανείς αν ο ύπνος ήταν καθοριστικός για την ελαχιστοποίηση της βλάβης που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες στον εγκέφαλο.

Ο κ. Λέσκου θεώρησε το φυλογενετικό σήμα δεδομένο, αυτό όμως δεν είχε διερευνηθεί. Η κυρία Καπελίνι και η ομάδα της ανέλαβαν αυτό το έργο τον περασμένο χρόνο. Συνέκριναν τα πρότυπα του ύπνου σε 130 είδη θηλαστικών και διαπίστωσαν ότι το φυλογενετικό σήμα ισχύει. Η ανακάλυψη αυτή καθαυτή δεν λέει ίσως κάτι για τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε ο ύπνος, είναι όμως σημαντική ως αφετηρία για τους ερευνητές που προσπαθούν να ερμηνεύσουν την τεράστια ποικιλία των προτύπων του ύπνου στο ζωικό βασίλειο γιατί μπορεί να εμποδίσει παρανοήσεις και παραπλανητικά αποτελέσματα.

Εκτός από τον φυλογενετικό παράγοντα, η κυρία Καπελίνι και η ομάδα της ανέλυσαν ξανά τα δεδομένα των μελετών στις οποίες βασίστηκαν ώστε να τα κάνουν περισσότερο συγκρίσιμα μεταξύ τους. Εξέτασαν τη μάζα του εγκεφάλου, τη διάρκεια της κυοφορίας, τον βασικό μεταβολικό ρυθμό, τον βαθμό έκθεσης του χώρου του ύπνου και άλλες παραμέτρους και, αντίθετα με τον κ. Λέσκου, διαπίστωσαν ότι κανένας παράγοντας δεν επηρέαζε μόνο τον RΕΜ ή τον αργό ύπνο. Αυτό υποδεικνύει ότι και τα δύο στάδια υπόκεινται στις ίδιες εξελικτικές πιέσειςκάτι το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υποστηρίζει την ιδέα του κ. Σίγκελ ότι ο RΕΜ υπάρχει για να υποστηρίζει τον αργό ύπνο.

Επίσης, αντίθετα από τον κ. Λέσκου, η ομάδα της κυρίας Καπελίνι δεν βρήκε ενδείξεις για το ότι ο ύπνος έχει γνωσιακά οφέλη. Διαπίστωσαν ότι τα ζώα που κοιμούνται σε μέρη τα οποία είναι εκτεθειμένα κοιμούνται λιγότερο, κάτι το οποίο υποδεικνύει ότι ο κίνδυνος του να αποτελέσει κανείς λεία κάποιου αρπακτικού επηρεάζει τον χρόνο του ύπνου. Ωστόσο τα ζώα που κοιμούνται σε ομάδες τείνουν επίσης να κοιμούνται λιγότερο από εκείνα που κοιμούνται μόνα, γεγονός το οποίο δείχνει ότι ο κίνδυνος των αρπακτικών δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιρροής για τον ύπνο. Μια άλλη διαπίστωση ήταν επίσης ότι τα ζώα με υψηλότερο μεταβολικό ρυθμό κοιμούνται λιγότερο- η οποία υποστηρίζει τα αποτελέσματα του κ. Λέσκου. Η κυρία Καπελίνι υποπτεύεται ότι οι υψηλότερες ενεργειακές τους ανάγκες απαιτούν μεγαλύτερο διάστημα αναζήτησης τροφής, μειώνοντας τον χρόνο που αφιερώνεται στον ύπνο.

Καθοριστικό το περιβάλλον

Και οι δύο ομάδες πιστεύουν ότι τα ευρήματά τους δείχνουν ότι οι οικολογικοί- περιβαλλοντικοί παράγοντες έχουν μεγαλύτερη επιρροή απ΄ ό,τι νομίζαμε ως τώρα στη λειτουργία του ύπνου. Ωστόσο ο κ Σίγκελ, παρ΄ ότι συμμερίζεται την οικολογική προσέγγιση, εκφράζει ορισμένες αντιρρήσεις ως προς τη μεθοδολογία και τα συμπεράσματά τους. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο ύπνος έχει εξελιχθεί απλώς για να βοηθήσει στην εξοικονόμηση ενέργειας και στην αποφυγή των κινδύνων. «Οταν ζει κανείς σε άγρια κατάσταση» λέει «η καλύτερη στρατηγική για να διαιωνίσει τα γονίδιά του είναι να κοιμάται όσο περισσότερο μπορεί». Αυτό το βλέπουμε παντού. Πάρτε, για παράδειγμα, τα μεγάλα αιλουροειδή. Μόλις εξασφαλίσουν την τροφή τους η καλύτερη εξελικτική στρατηγική τους είναι να φροντίζουν τα μικρά τους ή, αν δεν υπάρχουν, να μένουν σε αδράνεια για να εξοικονομήσουν ενέργεια. Τίποτε δεν επιτυγχάνει καλύτερα αυτόν τον σκοπό από τον ύπνο. Παρ΄ ότι πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι ένα ζώο είναι περισσότερο ευάλωτο όταν κοιμάται, ο κ. Σίγκελ υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις που στηρίζουν αυτό το συμπέρασμα. Αντιθέτως, ισχυρίζεται, το να είναι κανείς ξύπνιος ενέχει περισσότερους κινδύνους, όπως αυξημένες πιθανότητες τραυματισμού.

Η εξέχουσα θέση του κ. Σίγκελ μεταξύ των ερευνητών του ύπνου καθιστά τις νέες θεωρίες του εξαιρετικά αμφιλεγόμενες. Ακόμη και η κυρία Καπελίνι, η οποία πιστεύει ότι η σημασία των οικολογικών παραγόντων είχε υποτιμηθεί ως τώρα, συμφωνεί με την κρατούσα θεωρία ότι ο ύπνος μάλλον εξελίχθηκε για να εξυπηρετήσει θεμελιώδεις βιολογικές αιτίες, άσχετα αν η διάρκειά του περιορίζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες. «Δεν υπάρχουν ικανές αποδείξεις για την υπόθεση της εξοικονόμησης ενέργειας» επιμένει. «Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι οι ποσότητες ενέργειας που εξοικονομούνται είναι ασήμαντες.Στον άνθρωπο,για παράδειγμα,μία ώρα ύπνου εξοικονομεί όση ενέργεια περιέχεται σε ένα ποτήρι γάλα.Αρα η εξοικονόμηση ενέργειας είναι μάλλον απίθανη αιτία για την εξέλιξη του ύπνου».

Η κυρία Μπάνκα επίσης συμφωνεί στο ότι ο ύπνος- και ιδιαίτερα αυτός των βραδέων κυμάτων- επιτελεί κάποια ζωτική βιολογική λειτουργία. Παρ΄ ότι τα περιστέρια και οι σπουργίτες της έδειχναν να λειτουργούν καλά ύστερα από τη στέρηση του ύπνου, τα εγκεφαλογραφήματα έδειχναν ότι ενώ τα κρατούσε ξύπνια παρουσίαζαν εγκεφαλική δραστηριότητα βραδέων κυμάτων και πιστεύει ότι αυτό τα βοήθησε να αποκτήσουν κάποια από τα οφέλη του ύπνου παρ΄ ότι βρίσκονταν σε εγρήγορση.

Ο κ. Σίγκελ εμμένει, ωστόσο, σθεναρά στην άποψή του, αν και παραδέχεται ότι η θεωρία του αφήνει αναπάντητα ορισμένα βασικά ζητήματα. Γιατί, για παράδειγμα, ορισμένα θηλαστικά παρουσιάζουν το φαινόμενο της αναπήδησης ύστερα από έλλειψη ύπνου; «Αυτό ίσως θα πρέπει να εξηγηθεί σε κάθε είδος ξεχωριστά ή ίσως να υπάρχουν ορισμένα γενικά χαρακτηριστικά που συναντώνται στα περισσότερα θηλαστικά αλλά όχι στα άλλα ζώα» λέει. «Τα ζητήματα αυτού του είδους πρέπει να επιλυθούν».

Κοινωνία 24 ωρών;

Μπορούμε να περιμένουμε μια κοινωνία η οποία θα λειτουργεί επί εικοσιτετραώρου βάσεως χωρίς καθόλου ύπνο; Ολο και περισσότεροι άνθρωποι δοκιμάζουν αυτή την ιδέα, χρησιμοποιώντας το φάρμακο modafinili, το οποίο μπορεί να τους κρατήσει ξύπνιους επί μερικές ημέρες χωρίς εμφανή προβλήματα. Ο κ. Σίγκελ δεν συνιστά, ωστόσο, να αποφεύγουμε να κοιμόμαστε για παρατεταμένες περιόδους. Παρ΄ ότι πιστεύει ότι ο ύπνος εξελίχθηκε ως προσωρινή διακοπή της λειτουργίας του οργανισμού, δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα να έχει αποκτήσει κάποια βιολογική λειτουργία με το πέρασμα του χρόνου. Οταν τον ρωτάμε αν η ζωή χωρίς ύπνο είναι δυνατή, είναι ωστόσο λίγο πιο τολμηρός. «Σε απόλυτα επιστημονικό επίπεδο,δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε» λέει.

Πηγή tovima.gr/