Όταν τα γλυπτά διαπερνούν πολιτισμούς

Του Χρίστου Κυριάκου

Ο Άντης Χατζηαδάμος, ένας από τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες του νησιού μας, γεννήθηκε το 1936 στην Πάφο αλλά πολλά από τα χρόνια της ζωής του τα έζησε στο εξωτερικό. Σπούδασε γραφικές τέχνες στο Art College (1955 – 1957) του Durban και γλυπτική στο πανεπιστήμιο του Pietermarzburg (1959 – 1963) της Νοτίου Αφρικής.

Κατά τη διάρκεια της σύντομης ζωής του ασχολήθηκε με τη γλυπτική, τη χαρακτική, τη ζωγραφική και την ποίηση, παρουσιάζοντας τα έργα του σε πάρα πολλές χώρες όπως Νότια Αφρική, Κύπρο, Βραζιλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Αυστρία, Αίγυπτο και άλλες. Εξέδωσε 3 βιβλία πεζογραφημάτων και ποίησης, όπου ήταν διανθισμένα με δικά του σχέδια, Σκνιπόγιακ (1982), Κρεπέλλο (1988) και Ζανζουέρα (1990). Μάλιστα, το πρώτο του βιβλίο, Σκνιπόγιακ, τιμήθηκε με το κρατικό βραβείο διηγήματος εκείνης της χρονιάς.

“Τα πεζά αφηγηματικά κείμενα του Σκνιπόγιακ συνθέτουν ένα εξαιρετικά πρωτότυπο και πρωτοποριακό σύνολο, που σχολιάζει με ιδιοτυπία, αντισυμβατικότητα, χιούμορ, ειρωνία ή σαρκασμό πτυχές της σύγχρονης κοινωνικής και πνευματικής ζωής. Ο μεγάλος πλούτος της φαντασίας, του απροόπτου και του εκπληκτικού, η πολυμέρεια των πραγματικών και ονειρικών καταστάσεων και η σατιρική αποδιοργάνωση της γλώσσας οδηγούν σε απολαυστικά κείμενα, που ανανεώνουν τη σύγχρονη κυπριακή και ελληνική λογοτεχνία”.

Όσοι τον γνώρισαν από κοντά μιλούσαν πάντοτε για ένα άνθρωπο που αντιμετώπιζε τη ζωή με αισιοδοξία και χιούμορ, κάτι που οι αναγνώστες το έβρισκαν συχνά στα έργα του. Άφησε την τελευταία του πνοή στις 29 Νοεμβρίου 1990 μετά από άνιση μάχη με τον καρκίνο.

Ο Baki Bogac είναι ένας τουρκοκύπριος καλλιτέχνης που γεννήθηκε στη Λάρνακα το 1951. Το 1963, λόγω των διακοινοτικών ταραχών, μετακινήθηκε στην Αμμόχωστο με την οικογένεια του. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, ωστόσο τον κέρδισε η γλυπτική τέχνη.

Όταν επέστρεψε από τις σπουδές του, το 1976, προσλήφθηκε στο τμήμα οικήσεως του ψευδοκράτους. Τότε, μαζί με άλλους αρχιτέκτονες και με τη συνοδεία του στρατού, μπήκαν στην περίκλειστη και έρημη Αμμόχωστο ώστε να καταγράψουν τα κτήρια.

Η πολιτική του ψευδοκράτους, εκείνη την εποχή, ήταν όσα αντικείμενα ευρίσκονταν μέσα στους δρόμους ή αλλού, να συλλέγονται και να πωλούνται, έτσι διάφοροι έγιναν ιδιοκτήτες πανάκριβων έργων τέχνης με μηδαμινά λεφτά. Το 1982, ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Άη Γιάννη της Αμμοχώστου, οι συνάδελφοι τον φώναξαν να δει κάτι που τον ενδιαφέρει. Ήταν ένα στούντιο γλυπτικής με πάμπολλα εκθέματα, σκονισμένα, αφημένα στον χρόνο. Ήταν το στούντιο του Άντη Χατζηαδάμου. Από το 1970 μέχρι το 1974, όταν και έγινε η εισβολή, ο Άντης είχε σχολή γλυπτικής στην Αμμόχωστο. Ο Baki Bogac μόλις τα είδε ενθουσιάστηκε.

Κατάλαβε πως πρόκειται για έργα σημαντικού καλλιτέχνη και όχι κάποιοι τυχαίου. Ψαχουλεύοντας το στούντιο βρήκε διάφορα αποδεικτικά πως τα έργα ανήκαν στον Α. Αδάμου, όπως υπέγραφε τότε ο Άντης Χατζηαδάμου. Είχε βρει ένα κατάλογο έκθεσης, ένα λογαριασμό ηλεκτρισμού στο όνομα του αλλά και γράμματα προς την αγαπημένη του Τζένη.

“Με ρωτούσαν συνέχεια γιατί δεν τα πούλησα. Μπήκα στη θέση του Άντη. Δίνω την ψυχή μου στα δικά μου γλυπτά. Δεν θα ήθελα να μου συμβεί κάτι τέτοιο. Γιατί να συμβεί στον Άντη; Αναρωτήθηκα, πως θα ένιωθα αν το εργαστήρι αυτό ήταν δικό μου και αναγκαζόμουν να το εγκαταλείψω; Τότε κατάλαβα αμέσως πως έπρεπε να σώσω όσα περισσότερα έργα μπορούσα;”

Αν και γνώριζε πως το εγχείρημα του ήταν ιδιαίτερα ριψοκίνδυνο, εντούτοις θέλησε να προστατέψει τα έργα του Άντη. Με βοήθεια μερικών φίλων του, κάλυψε με μεγάλα ρολά τα έργα τέχνης και τα έβαλε στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου. Όλα φυλάχθηκαν στο σπίτι του μέχρι να βρεθεί ο κάτοχος τους.

Το 1992, η αμερικανική πρεσβεία σε μια προσπάθεια να ενώσει τους Κύπριους καλλιτέχνες από τις 2 πλευρές νησιού, πραγματοποίησε την πρώτη δικοινοτική έκθεση με τίτλο Brushworks across cul- tures. Ο Baki Bogac, έλαβε μέρος στην έκθεση και εκεί μαρτύρησε το μεγάλο του μυστικό ώστε να τον βοηθήσουν να βρουν τον Άντη.

Η οικογένεια του Άντη βρέθηκε, αλλά όχι ο ίδιος ο Άντης, αφού 3 χρόνια προηγουμένως είχε πεθάνει. Ο Baki Bogac, μαθαίνοντας που βρίσκεται η οικογένεια του Άντη, παρέδωσε τα έργα που κρατούσε στην αμερικανική πρεσβεία ώστε να τα μεταφέρει στην Πάφο, στο σπίτι του Άντη.

“Όταν μου τηλεφώνησαν πως παρέδωσαν τα έργα του ένιωσα μια ανακούφιση. Ένα μεγάλο βάρος έφυγε από τους ώμους μου. Μπορεί να μην είδε τα έργα του να επιστρέφονται ο Άντης αλλά είμαι σίγουρος πως το ένιωσε.”

Το 2003, όταν ήρθησαν οι περιορισμοί στην διακίνηση του νησιού, ο Baki Bogac πήγε και συνάντησε από κοντά την οικογένεια του Άντη. Χρόνια μετά, το 2017, ο γιος του Άντη, ο Σέργης, οργάνωσε μια έκθεση με τίτλο “Risky travels” όπου παρουσιάστηκαν τα έργα του Άντη και του Baki Bogac.

* Θεωρώ αχρείαστο να γράψω πως ένιωσε η οικογένεια του Άντη όταν είδε το λευκό βαν της αμερικανικής πρεσβείας να τους παραδίνει τα έργα του….

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ
Για να λαμβάνετε κάθε εβδομάδα στο email σας τα καλύτερα άρθρα του VANTAGEMAG.COM