Το σύνδρομο του συρματοπλέγματος

Κατά τη διάρκεια του ∆εύτερου Παγκόσµιου πολέµου, ένας αυστριακός συγγραφέας, ο Viktor E. Frankl, βίωσε για τρία χρόνια την αιχµαλωσία στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως του Άουσβιτς και του Νταχάου, και αφού επέζησε, περιέγραψε τις τροµακτικές του εµπειρίες από το ολοκαύτωµα στο βιβλίο του µε τίτλο «Αναζητώντας νόηµα ζωής και ελευθερίας». Τα βιώµατά του στα στρατόπεδα του θανάτου προκαλούν θλίψη αλλά και θυµό για τις θηριωδίες που έγιναν εις βάρος εκατοµµυρίων ανθρώπων και αποτελούν ένδειξη για την απανθρωποποίηση και τον παραλογισµό στο πλαίσιο του πολέµου.

Ο συγγραφέας αναπτύσσει στις σελίδες του έργου του θεωρίες που µπορούν να συµβάλουν στην κατανόηση της ψυχολογίας του φυλακισµένου, µιας ψυχολογίας που έγινε γνωστή ως το σύνδροµο της «ασθένειας των συρµατοπλεγµάτων».

Οι κρατούµενοι στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως αντιπροσωπεύουν, σύµφωνα µε τον Frankl, τον µέσο άνθρωπο. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και για µας που µετά το 1974 κατοικούµε στις ακριτικές και ηµικατεχόµενες περιοχές του νησιού µας, ερχόµενοι καθηµερινά σε επαφή µε το συρµατόπλεγµα.

Στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως ο κρατούµενος εξευτελίζεται και χάνει την αντοχή του, ενώ εµείς αντιστεκόµενοι, παραµένουµε αγέρωχοι, παρ’ όλες τις δυσκολίες διαβίωσης λόγω του εγκλεισµού µας εντός περιορισµένων ορίων.

Από όσα προκύπτουν από τις µαρτυρίες του Frankl στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως όσοι κρατούµενοι στέλνονταν κατά τη διαλογή προς τα αριστερά, σήµαινε ότι αυτοί ήταν άρρωστοι και ανίκανοι για εργασία και αποστέλλονταν απευθείας στο κρεµατόριο και στα λουτρά. Όσοι στέλνονταν προς τα δεξιά, προορίζονταν για εργασία και εξασφαλιζόταν για αυτούς παράταση ζωής, µέχρι να καταλήξουν και οι ίδιοι στο ειδικό στρατόπεδο του θανάτου. Αντιθέτως εµείς συνεχίζουµε να πορευόµαστε προς τα εµπρός µε το κεφάλι ψηλά, γιατί έχουµε σκοπό στη ζωή να αντέξουµε το κάθε τι, όπως ενδεικτικά αναφέρει ο Νίτσε.

Βέβαια στο περιβάλλον του περίκλειστου στρατοπέδου συχνά η απογοήτευση, η απραξία και η αγανάκτηση οδηγούν τον άνθρωπο σε απόγνωση, µε αποτέλεσµα πολλοί κρατούµενοι να αυτοκτονούν, πριν σταλούν στους θαλάµους αερίου. Εµείς, όµως, δεν θα ριχτούµε µέσα στο συρµατόπλεγµα, όπως συνήθιζαν να κάνουν οι κρατούµενοι στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, αγγίζοντας τον ηλεκτρικά φορτισµένο συρµατοφράκτη, αλλά θα συνεχίσουµε να ζούµε ως «ελεύθεροι πολιορκηµένοι» δίπλα από αυτό, µε την ελπίδα ότι µια µέρα θα καταρριφθεί.

Είµαστε ένα µικρό, ζωντανό κοµµάτι µιας ανθρώπινης µάζας στριµωγµένοι πίσω από το συρµατόπλεγµα. Το εύλογο αποτέλεσµα αυτής της κατάστασης είναι οι άνθρωποί µας να µένουν σταδιακά χωρίς ευκαιρίες προόδου και να φθείρονται. Θα συνεχίσουµε όµως να διατηρούµε την ανθρώπινη αξιοπρέπειά µας και να παραµένουµε άνθρωποι, ακόµα και στον περιορισµένο χώρο που µας απέµεινε.

∆υστυχώς η υφιστάµενη κατάσταση στο Κυπριακό µας βρίσκει βυθισµένους στην αβεβαιότητα, εφόσον δεν µας επιτρέπει να προβλέψουµε αν και πότε – ή και ποτέ – θα φτάσει στο τέλος του αυτός ο τρόπος ζωής.

Καταλήξαµε έτσι να µοιάζουµε µε τους κρατούµενους στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Ίδιοι, σαν και αυτούς που υπέφεραν από την παράξενη «εµπειρία του χρόνου», αφού για εκείνους µια µέρα γεµάτη από αδιάκοπα βάσανα και εξάντληση φαινόταν ατέλειωτη. Έτσι και σε εµάς η αγωνία, τα βάσανα της καθηµερινότητας και της καρτερικότητας µας σκοτώνουν, ενώ η µέρα εξόδου από το αδιέξοδο παραµένει ακόµη άγνωστη.

Μέχρι την έλευση αυτής της µέρας, εµείς, οι κάτοικοι των ακριτικών περιοχών, δεν θα χάσουµε την ελπίδα και το θάρρος µας, παρ’ όλη την απογοήτευση που µας κυριεύει. Ο πόνος που προκαλεί το συρµατόπλεγµα δεν θα µας οδηγήσει στην κατάρρευση και στην εγκατάλειψη κάθε ελπίδας για επανένωση της πατρίδας µας. Όσο είµαστε ακόµα ζωντανοί, θα ελπίζουµε για καλύτερες µέρες στον τόπο µας. Η παράταση ζωής που µας χαρίζεται καθηµερινά και εύχοµαι να έχει αποτέλεσµα.

Το αγκαθωτό συρµατόπλεγµα µατώνει όχι µόνο τα χέρια, αλλά και την ψυχή µας, και µαζί µε τη νεκρή ζώνη σηµατοδοτούν τον περιορισµό της ελευθερίας και την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωµάτων µας.

Όλα όσα περιέγραψε ο αυστριακός συγγραφέας στο έργο του, αλλά και όσα ζούµε καθηµερινά δίπλα από το συρµατόπλεγµα, ο ανθρώπινος νους δυσκολεύεται να τα κατανοήσει, παρά µόνο όταν τα βιώσει.