Τα μνημεία πεσόντων και αγνοουμένων στην Αμμόχωστο

Σχεδόν μισός αιώνας έχει περάσει από τον Ιούλη του 1974. Τα περισσότερα σημάδια της τουρκικής εισβολής χαράχτηκαν στην Αμμόχωστο, αφού, από τους 98 Δήμους και κοινότητες της, μόνο 7 χωριά έμειναν ελεύθερα. Σε αυτά δημιουργήθηκαν προσφυγικοί συνοικισμοί, ενώ ιδρύθηκαν εξαρχής δύο ακόμα οικισμοί για να φιλοξενήσουν προσωρινά μερίδα των εκτοπισμένων.

Του Άγγελου Σμάγα

Συγκεκριμένα, στα όρια της Αγίας Νάπας, του Παραλιμνίου, της Δερύνειας, του Φρενάρους, της Σωτήρας, του Λιοπετριού και του Αυγόρου στήθηκαν πρόχειροι αρχικά συνοικισμοί και πιο οργανωμένοι αργότερα, ενώ στις περιοχές του Αγίου Γεωργίου Βρυσούλων Αχερίτου και στο Δασάκι Άχνας, που βρίσκονταν εντός των Βρεττανικών Βάσεων, δημιουργήθηκαν δυο νέοι οικισμοί, αυξάνοντας τελικά στα εννέα τα χωριά που υπάρχουν σήμερα στην Ελεύθερη Επαρχία Αμμοχώστου, ενώ περισσότερα από 90 βρίσκονται υπό κατοχή.

Αυτή η κατοχή είναι ορατή από παντού. Είτε από τον Κάππαρη κοιτάξει κανείς προς τον βορρά, είτε από τα υψώματα της Δερύνειας, είτε ακολουθήσει τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο προς και μετά τις Βρυσούλες, δεν μπορεί παρά να νιώσει το βάρος της. Κάτι τέτοιο γίνεται περισσότερο αισθητό στο Δασάκι, όπου το θλιβερό καλοκαίρι του 1974 κατέφυγαν 60.000 – 80.000 πρόσφυγες αναζητώντας λύτρωση από την τουρκική λαίλαπα.

Σήμερα στο Δασάκι βρίσκεται ένα από τα σηγκινητικότερα μνημεία που δείχνουν τον πόνο και και το βάσανο του πρόσφυγα. Σε ανάμνηση του καταυλισμού με τέντες, που είχε στηθεί τότε, ανεγέρθηκε μνημείο με μορφή αντίσκηνου, μέσα στο οποίο εκτίθενται γλυπτές συνθέσεις με πρόσωπα προσφύγων. Ταυτόχρονα δίπλα του ορθώνεται καμπαναριό παραπέμποντας σε εκκλησάκι αφιερωμένο στον Άγιο Δημητριανό, προστάτη
των προσφύγων. Μέσα στο αντίσκηνο υπάρχει εικόνα του Εσταυρωμένου τονίζοντας έτσι τα πάθη και τη σταύρωση του λαού της Κύπρου που ελπίζει και στη δική του ανάσταση.

Ένα ακόμα επιβλητικό Μνημείο Πεσόντων, Δολοφονηθέντων και Αγνοουμένων της τουρκικής εισβολής του 1974 στέκει στο θεματικό πάρκο Δερύνειας, ατενίζοντας την κατεχόμενη πόλη της Αμμοχώστου. Με τη μεγαλοπρέπειά των αφαιρετικά δοσμένων μπρούτζινων μορφών του, ως μέρος μιας σύνθετης αρχιτεκτονικά και καλλιτεχνικά κατασκευής, τονίζει το μέγεθος της θυσίας των τιμωμένων τεσσάρων ηρωικώς πεσόντων νέων της Δερύνειας, των δύο δολοφονηθέντων και των εννέα αγνοουμένων της. Επιπλέον, στο Πολιτιστικό Κέντρο Κατεχόμενης Αμμοχώστου, που επίσης βρίσκεται στη Δερύνεια, ανεγέρθηκε πρόσφατα μνημείο με εφτά μαρμάρινες στήλες στις οποίες αναγράφονται τα ονόματα, ο τόπος καταγωγής και θυσίας των 244 πεσόντων και αγνοουμένων στρατεύσιμων της πόλεως και επαρχίας Αμμοχώστου κατά την τουρκική εισβολή. Ανάμεσά τους ορθώνεται σύμπλεγμα δυο μεταλικών μορφών, ενός στρατιώτη κι ενός αθλητή του ΓΣΕ, παραπέμποντας στη διαχρονική συμβολή του συγκεκριμένου αθλητικού σωματείου στους εθνικούς αγώνες. Παράδίπλα βρίσκεται γλυπτή σύνθεση με ατσάλινη βάση σε σχήμα πλώρης και πάνω μια μπρούτζινη αφαιρετική μορφή ελευθερίας σε ανάμνηση όλων εκείνων που χάθηκαν στη λαίλαπα του κακού.

Στον Άγιο Γεώργιο Βρυσούλων Αχερίτου βρίσκεται το Μνημείο Ηρώων Κυπριακής Τραγωδίας 1974. Συντίθεται από στήλες που ενώνονται μεταξύ τους με οριζόντιους μαρμάρινους βραχίονες και αναγράφουν τα ονόματα των τριών σφαγιασθέντων, έντεκα πεσόντων και ενός αγνοουμένου της τουρκικής εισβολής. Δίπλα στέκει και το άγαλμα της μάνας των πεσόντων και αγνοουμένων, που αποδόθηκε με τη μορφή κύπριας αγρότισσας, ενώ σε σημείο της εισόδου της κοινότητας υπάρχει και η ορειχάλκινη προτομή ήρωα.

Στο Αυγόρου, οι πεσόντες και αγνοούμενοι του ’74 τιμώνται στο Μνημείο Ελευθερίας, στο οποίο ένα χάλκινο άγαλμα που συμβολίζει την ελευθερία υποκλίνεται σε οχτώ ανάγλυφες μορφές μέσα σε μετάλλια που φιλοτεχνήθηκαν στη μνήμη όσων κατάγονται από το Αυγόρου και έπεσαν μαχόμενοι για την ελευθερία της Κύπρου το 1955-59 άλλα και κατά το 1974. Επίπλέον, δημιουργήθηκε πριν λίγα χρόνια μνημείο με μαρμάρινη στήλη όπου αναγράφονται τα ονόματα των τεσσάρων πεσόντων και εφτά αγνουμένων, περιστοιχισμένη από ισάριθμα κυπαρίσια. Στο Φρέναρος, σε αλσύλιο πλάι από το κοινοτικό μέγαρο, βρίσκεται το Μνημείο Πεσόντων και Αγνουμένων 1974 ως ελάχιστος φόρος τιμής προς τους ήρωες της κοινότητας που αγωνίστηκαν για την ελευθερία της Κύπρου. Δεσπόζουν τρεις ορειχάλκινες προτομές αγωνιστών και δίπλα τους στέκει μαρμάρινη στήλη με τις φωτογραφίες και τα ονόματα των πέντε αγνοουμένων του χωριού, ενώ παράλληλα υψώνεται καλλιτεχνική σύνθεση με δύο ραδινές στήλες και σφαίρα μπροστά από τριγωνικό τοίχο επενδυμένο με μάρμαρο.

Μνημείο Πεσόντων και Αγνοουμένων έχει κτασκευαστεί και στο αμφιθέατρο έξω από τον ενοριακό ναό του Λιοπετριού, το οποίο συντίθεται από μαρμάρινη στήλη με τρεις αγνοούμενους και εκατέροθέν της πέντε ορειχάλκινες προτομές των ηρωικώς πεσόντων.

Στη Σωτήρα, για να τιμηθούν οι πέντε πεσόντες και πέντε αγνοούμενοι χωριανοί θύματα της τουρκικής εισβολής, στήθηκαν τρεις στήλες στη μεσαία από τις οποίες υπάρχει εγχάρκτο και μεταλλικό στεφάνι, ενώ στις άλλες δυο παρατίθενται τα ονόματα και οι φωτογραφίες των ηρώων.
Αντιστοίχως, εξω από το μεσαιωνικό μοναστήρι της Αγίας Νάπας στήθηκαν πεσοί πάνω στους οποίους βρίσκονται οι μαρμάρινες προτομές των δυο πεσόντων αγιαναπιτών κατά την εισβολή. Τέλος, στην πλατεία Παραλιμνιου, ορθώνεται ο εντυπωσιακός χάλκινος ανδριάντας του Τάσου Μάρκου, που θυσιάστηκε αγωνιζόμενος, ενώ απέναντί του έχει δημιουργηθεί απέριττο μνημείο με τα ονόματα των πεσόντων του 1955-59, των πεσόντων σε άσκηση της Εθνικής Φρουράς και σε διατεταγμένη υπηρεσία, των εφτά πεσόντων και δεκατεσσάρων αγνοουμένων Παραλιμνιτών κατά το 1974, αλλά και των ηρωομαρτύρων Τάσου Ισαάκ και Σολωμού Σολωμού που δολοφονήθηκαν από Τούρκους το 1996 γιατί αντιστάθηκαν και αντέδρασαν στη συνεχιζόμενη κατοχή του μισού τμήματος του νησιού. Επιπλέον, μαρμάρινη προτομή αφιερωμένη σε θύμα της Τουρκικής εισβολής έχει στηθεί έξω από το οίκημα του 21ου συσστήματος ναυτοπροσκόπων. Στήλες διακοσμημένες κυρίως με περιστέρια και δάφνινα στεφάνια στη μνήμη των αγνοουμένων και πεσόντων του ’74, οι οποίες στιγματίζουν την τουρκική εισβολή και παράνομη κατοχή των εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχουν ανεγερθεί και στο Λύκειο Παραλιμνίου, σε αλσύλιο απέναντι από την είσοδο του Γυμνασίου, καθώς και στο Α ́ και Β ́ Δημοτικό Σχολείο Παραλιμνίου. Ξεχωριστής αισθητικής είναι η στηλη με κεραμικά πλακίδια που απεικονίζουν το ειρηνικό παραδοσιακό κυπριακό τοπίο, η οποία κοσμεί τον αύλιο χώρο του ναού του Αγίου Δημητρίου, ενώ δίπλα στο εξωκλήσι του Αγίου Μάμα έχει στηθεί μνημείο για τους πεσόντες και αγνοούμενους Μανδρίτες.

Τα παραπάνω μνημεία πεσόντων και αγνοουμένων με τα οποία είναι κατάσπαρτη η ελεύθερη επαρχία Αμμοχώστου διατρανώνουν το άδικο και βάρβαρο της τουρκικής εισβολής του 1974. Το σπουδαιότερο και τραγικότερο μνημείο όμως είναι η ίδια η Αμμόχωστος, ένας τόπος μνήμης, μια πόλη που ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ.

Follow Vantagemag on Instagram to see the latest news