Περιπλανόμενοι στο μέλλον

Ο άνθρωπος έχει αρκετά προνόμια, κάποια καλά και κάποια κακά. Ίσως πολύ κακά. Η τάση του για αυτοκαταστροφή είναι ένα απ ́αυτά.

Του Ζανέττου Λουκά

Δουλεύουμε καθημερινά για ένα αύριο που θα κοιτάμε γύρω και θα σκεφτόμαστε (όσοι ζούμε) για το πως καταλήξαμε έτσι. Φανταστείτε έναν κόσμο όπου κανείς δεν μπορεί να εργαστεί. Στην προσπάθεια μας να φτιάξουμε ένα κόσμο στον οποίο οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι – πραγματικά ελεύθεροι, για να ακολουθήσουν τα χόμπι και τα ενδιαφέροντά τους, ένα κόσμο, στον οποίο η φτώχεια και η σκλαβιά εργασίας μειώνεται καθημερινά. Αυτό το όραμα, αυτή η ουτοπία, μεταφράζεται στις μέρες μας ως «αυτοματοποιημένος κομμουνιστικός μηχανισμός πολυτελείας».

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για τις επιπτώσεις του αυτοματισμού στον κόσμο της εργασίας κυριαρχείται από φόβο. Έχουν δημοσιευτεί χιλιάδες μελέτες για το παραπάνω θέμα. Τις περισσότερες φορές ένα ποσοστό του 20% των θέσεων εργασίας που υπάρχουν σήμερα, απειλούνται από την αυτοματοποίηση του μέλλοντος. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι περισσότερο από 50%. Δυστυχώς, η μαζική ανεργία και η φτώχεια είναι καθ’ οδόν.

Το μέλλον θα είναι δύσκολο. Χαίρω πολύ! Στον οικονομικό κλάδο υπάρχει ένα γνωστό πρόβλημα σχετικά με την οικονομική ευημερία. Οι εργοδότες θέλουν φθηνό εργατικό δυναμικό, αλλά θέλουν επίσης πελάτες που μπορούν να πληρώσουν.

Δεν μπορούν να έχουν όμως και τα δύο. Στη δεκαετία του 1950, ο Henry Ford II, ιδιοκτήτης της αυτοκινητοβιομηχανίας Ford, ρώτησε τον επικεφαλή του συνδικάτου αυτοκινήτων: «Πώς θα κάνετε αυτά τα ρομπότ να πληρώσουν συνδρομές;». Το αφεντικό του συνδικάτου απάντησε: «Χένρι, πώς θα τους κάνεις να αγοράσουν τα αυτοκίνητά σου;». Κανένας από τους δύο δεν είχε απάντηση. Υπάρχει και ένα άλλο θέμα που εκδηλώθηκε πρόσφατα. Όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι χρειάζονται πλέον για να παράγουν όλο και περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες για έναν αυξανόμενο αριθμό καταναλωτών. Οι μισθοί αυξάνονται και οι άνθρωποι γίνονται πιο απαιτητικοί (δικαίως). Οι νέοι πλέον της γενιάς των millennials και generation Z δεν είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν τη ζωή τους για τον χώρο εργασίας τους.

Τα ρομπότ, από την άλλη, δεν κουράζονται, δεν κάνουν λάθη, δεν δημιουργούν συντεχνίες και συνδικαλισμούς, δεν απαιτούν αυξήσεις μισθών
και δεν εγκυμονούν. Δεν βάζουν άδειες όταν παίζει η αγαπημένη τους ομάδα ή όταν είναι σεζόν κυνηγιού. Τα πρώτα αυτοματοποιημένα ρομπότ ταξί και αυτόνομα φορτηγά θα βγουν στους δρόμους το πολύ σε 4-5 χρόνια. Τα πλήρως αυτοματοποιημένα σούπερ μάρκετ είναι ήδη πραγματικότητα. Εταιρείες στο εξωτερικό όπως: Tesco, Walmart, Carrefour το έχουν ήδη ενσωματώσει. Πολλές άλλες θέσεις εργασίας κινδυνεύουν επίσης. Η πανδημία του κορωνοϊού έχει επιταχύνει την τάση της αυτοματοποίησης καθώς δεν υπήρχαν διαθέσιμοι άνθρωποι για να δουλέψουν.

Σύμφωνα με τον Aaron Bastani, ο αυτοματισμός δεν είναι απειλή, είναι ευκαιρία. Το 2019, ο Βρετανός δημοσιογράφος και συγγραφέας κυκλοφόρησε ένα μανιφέστο με τίτλο «Fully Automated Luxury Communism». Σε αυτό, αναπτύσσει ένα ουτοπικό όραμα για μια κοινωνία, στην οποία οι μηχανές παράγουν τον πλούτο μας και οι άνθρωποι μπορούν να αφοσιωθούν στα πάθη, τα χόμπι και τις οικογένειές τους. Σύμφωνα με το όραμα του Bastani, οι τεχνολογικές εξελίξεις θα εξαλείψουν τις ελλείψεις και την ανάγκη για εργασία. Ο καθένας θα ζει μέσα στην πολυτέλεια και θα περνά τον χρόνο του όπως θέλει. Όλοι, ανεξαρτήτως κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, θα έχουν ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και την πληροφόρηση. Χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης προόδου θα πρέπει επιτέλους να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ευτυχία και ελευθερία. Αυτή τη φορά όχι μόνο για τους πλούσιους, αλλά για όλους. Κανείς που ζει στη φτώχεια δεν είναι πραγματικά ελεύθερος. Προσωπικά πιστεύω ότι ο Bastani ακολουθεί δύο οδούς. Η πρώτη είναι ότι ο ίδιος ίσως έχει κάποια συμφέροντα και έχει τα χέρια του βουτηγμένα (σημειώστε λασπωμένα) ή μάλλον έχει εμπειρίες με ψυχεδελικά μανιτάρια καθώς όταν ο άνθρωπος δεν δουλεύει, δεν παράγει, δεν εργάζεται νιώθει άχρηστο ον και εκεί ξεκινάνε άλλα θέματα. Προφανώς και διαφωνώ κάθετα με τις θεωρίες του.

Αυτές τις μέρες δοκιμάζεται σε κάποιες χώρες και το τετραήμερο εργασίας. Η εβδομάδα εργασίας των 30 ωρών γίνεται όλο και πιο ρεαλιστικό θέμα συζήτησης σε όλο τον κόσμο. Η λιτότητα, η τέχνη του να ζεις με όσο το δυνατόν λιγότερα χρήματα και το FIRE, ένα κίνημα που ασχολείται με την απόκτηση όσο το δυνατόν περισσότερων χρημάτων όσο το δυνατόν γρηγορότερα και στη συνέχεια την πρόωρη σύνταξη, είναι δημοφιλή θέματα στα οικονομικά φόρουμ. Ο στόχος είναι ο ίδιος: να κάνουμε ένα βήμα έξω από τον καπιταλισμό και τη συντριπτική πίεση να είμαστε παραγωγικοί.
Ο κόσμος του μέλλοντος, αυτός που τρέχουμε να φτιάξουμε με τις smart συσκευές μας μπορεί να μοιάζει κάπως έτσι: Οι άνθρωποι μεταφέρονται με πλήρως αυτοματοποιημένα ταξί. Τα drones μπορούν να παραδώσουν πακέτα και είδη παντοπωλείου μέσα σε λίγα λεπτά. Σε πλήρως αυτοματοποιημένα εργοστάσια, τα ρομπότ κατασκευάζουν ρομπότ. Οι τρισδιάστατοι εκτυπωτές χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία σπιτιών, επίπλων και ηλεκτρονικών ειδών. Ενώ το δεύτερο σας μυαλό, ένα Symbian – βοηθός τεχνητής νοημοσύνης σχεδιάζει τις επόμενες διακοπές και τις κοινωνικές συγκεντρώσεις σας, μπορείτε επιτέλους να διαβάσετε όλα εκείνα για τα οποία δεν είχατε χρόνο. Να γράψετε τα μυθιστορήματα σας, να σχεδιάσετε και να δημιουργήσετε νέα πράγματα, να είστε εκπαιδευτικός, να είστε επιστήμονας, να εξερευνήσετε το διάστημα. Να μία ουτοπία. Δεν διαφωνώ μ’ αυτό. Αλλά ζώντας τους ανθρώπους εδώ και σχεδόν 40 χρόνια έχω πλέον δει για τα καλά πως δουλεύει το πράμα.

Το προαναφερθέν ουτοπικό μέλλον θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα. Το μόνο που χρειάζεται είναι η θέληση να γίνει. Ωστόσο, υπάρχει ένα πρόβλημα. Είναι γνωστό ως καπιταλισμός. Ακούγομαι λες και βγήκα από συλλαλητήριο της αριστεράς αλλά δυστυχώς έτσι είναι τα πράγματα. Ο καπιταλισμός δημιούργησε αυτή τη νέα αφθονία, αλλά οι καρποί των τεχνολογικών προόδων του δεν μπορούν να κατανεμηθούν ομοιόμορφα. Ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα που παράγει αγαθά μόνο για το κέρδος. Οι πόροι πρέπει να δεσμεύονται για να διασφαλίζονται τα έσοδα. Οι μελλοντικές επιχειρήσεις, όπως και οι σημερινές επιχειρήσεις, θα επιδιώξουν να μονοπωλήσουν και να κερδίσουν στην πλάτη των εργαζομένων τους. Ως αποτέλεσμα, θα υπάρξει μια επιβεβλημένη έλλειψη, μια κατάσταση όπου δεν υπάρχουν αρκετοί πόροι για να ικανοποιηθούν όλοι. Για να προχωρήσουμε πέρα από τον καπιταλισμό, είναι απαραίτητες οι πολιτικές αλλαγές. Υπάρχει ελπίδα. Είμαι απόλυτα βέβαιος ότι οι νέες γενιές νοιάζονται η μία για την άλλη περισσότερο από ποτέ. Κι ας ακούγομαι σαν πολιτικός που φλυαρεί. Κι όμως οι νέες γενιές νοιάζονται για το περιβάλλον. Νοιάζονται για πόλεις στις οποίες αξίζει να ζεις. Πόλεις που δεν είναι χτισμένες για αυτοκίνητα, αλλά για ανθρώπους. Νοιάζονται για το μέλλον τους. Παλεύουν για αυτό, ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, και κάθε γελοιοποίηση από τις παλαιότερες γενιές. Μεγαλώνουν σε μια εποχή, όπου όλες οι πληροφορίες που χρειάζονται είναι μόνο ένα κλικ μακριά. Και είναι οι πρώτοι που αξιολογούν κριτικά αυτές τις πληροφορίες και τις εκμεταλλεύονται. Επειδή όλοι όσοι προηγήθηκαν απέτυχαν, θα πρέπει να αλλάξουν τον κόσμο.

Follow Vantagemag on Instagram to see the latest news