Ο τοπικός άρχοντας και οι ηγέτες της νέας γενιάς – του Αντώνη Ζορπά

Το παραδοσιακό μοντέλο των πελατειακών σχέσεων μάλλον δεν τραβάει, ή ακόμα αν «πουλά» δεν είναι σε θέση να πείσει την επόμενη γενιά. Καλώς ή κακώς, η «Πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού» είχε πει ο Όττο Φον Μπισμαρκ (πρώτος Καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας ο οποίος έζησε τον 18ο αιώνα). Το τι είναι εφικτό αλλά και εφικτέο σήμερα είναι κάτι πολύ σχετικό αλλά και υποκειμενικό.

Πρωτίστως, η πελατειακή σχέση είναι εφικτή αφού αυτοσυντηρείται και αυτοπροβάλλεται για να παραμείνουν μερικοί τοπικοί και μικρής εμβέλειας πολιτικοί ή και άλλοι στο θρόνο
τους ή καλύτερα στην καρέκλα τους. Οι διαπροσωπικές σχέσεις σε ένα πολύ μικρό χώρο είναι μέρος της καθημερινότητας μας. Από την άλλη ο επίδοξος αυτοκράτορας ή τοπικός άρχοντας ενδέχεται να το εκμεταλλεύεται λανθασμένα, αφού με μια τέχνη πολιτικής μαεστρίας ίσως να υφαρπάζει ψήφους πάνω σε ψυχολογικούς παράγοντες (του στιλ, ξέρεις, αν με ψηφίσεις θα σου βρούμε δουλεία, θα σου κάνουμε δρόμο, θα σε βοηθήσουμε κ.λπ.). ∆εν αναφέρονται στο ότι αν μας ψηφίσεις θα σου βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής, θα έχεις λόγο σε ότι θα διαδραματισθεί την επόμενη πενταετία, θα έχεις λόγο σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που θα επηρεάσουν την επόμενη γενεά και πολλά άλλα.
Αφορμή για αυτό το άρθρο ήταν μία ανακοίνωση της Κομισιόν ημερομηνίας 24 Σεπτεμβρίου 2020 για το ∆ήμο του Λούβεν στο Βέλγιο (περίπου 20 λεπτά μακριά από τις Βρυξέλλες με το τρένο) η οποία πέρασε απαρατήρητη λόγο της πανδημίας. Μια μικρή και αμιγώς φοιτητική πόλη με πληθυσμό μόλις 100.000 κατοίκους (όσο περίπου ο ισοδύναμος πληθυσμός των ∆ήμων Παραλιμνίου, Αγίας Νάπας, ∆ερύνειας και Σωτήρας ή κάτι λιγότερο από τον πληθυσμό του ∆ήμου Λάρνακας) και με έκταση να ανέρχεται σε 56,63 τ.χλμ (όση δηλαδή περίπου η έκταση του ∆ήμου Παραλιμνίου της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου), βραβεύθηκε για μια μοναδική καινοτομία. Ο ∆ήμος του Λούβεν έλαβε αρχικά €1.000.000 επειδή κατάφερε μέσα από ένα Στρατηγικό Σχεδιασμό (κάτι που για μερικούς πολιτικούς και τοπικούς άρχοντες αποτελεί θέμα πυρηνικής φυσικής), κάτι πολύ καινοτόμο. Να αναπτύξει τέτοιες απλές διαδικασίες όπου ο πολίτης του να έχει την ευκαιρία για όλα τα θέματα του ∆ήμου συμπεριλαμβανομένων και της αναπτυξιακής του πολιτικής, να έχει ενεργή και κυρίως καθοριστική άποψη. Αυτό πρακτικά μεταφράζετε στο ότι εάν
ο ∆ήμος έχει να επιλέξει μεταξύ του έργου Α και Β την τελική απόφαση για το πιο από τα δύο έργα θα γίνει πρώτα ανήκει καθαρά στο ∆ημότη και όχι στο ∆ημοτικό Συμβούλιου, ή ακόμα ο πολίτης έχει καθοριστική άποψη για το είδος των έργων που πρόκειται να υλοποιηθούν και σε ποιες περιοχές, με γνώμονα την υιοθέτηση των στόχων των Ηνωμένων Εθνών, της Κυκλικής Οικονομίας και της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Εκεί οι τοπικοί ηγέτες δεν έχουν φαίνεται κόμπλεξ και δίνουν τον καλύτερο τους εαυτό για την επόμενη γενιά. Για την καινοτομία του αυτή το Λούβεν είχε ανακηρυχθεί (το 2020) ως η Καινοτόμος Πρωτεύουσα της Ευρώπης ενώ είχε απέναντι του με πολύ πρωτοπόρες ιδέες το ∆ήμο της Βιέννης (Αυστρία), Cluj-Napoca (Ρουμανίας), Espoo (Φιλανδία, με πληθυσμό 270000 κατοίκους), Helsingborg (Sweden, με πληθυσμό 108000 κατοίκους), Valencia (Ισπανία).
Αλήθεια πόσο δύσκολο είναι να είμαστε σήμερα κατά προσέγγιση έστω, και μη λανθασμένοι; Το παραδοσιακό μοντέλο σε κάθε εκλογική διαδικασία (με εξαίρεση ίσως αυτή του Προέδρου της ∆ημοκρατίας) και με έμφαση τις τοπικές εκλογές θέλει τη μάζα
των ψηφοφόρων να επιλέγουν τοπικούς άρχοντες με κριτήρια όπως το σόι των υποψηφίων, την μεταξύ τους κουμπαριά, το πόσες φορές έφαγαν και ήπιαν μαζί, το πόσες φορές τους υποσχέθηκαν ότι θα τους «κανονίσουν» και τη μεταξύ τους εμπορική σχέση. Με παρωπιδωμένα μυαλά επιλέγουμε «αυτό» που μας έμαθαν να μας «βολεύει».
Ένα όμως μοντέλο, που οδηγεί σε στραγγαλισμό της όποιας ουσιαστικής αναπτυξιακής πολιτικής και της πλήρης απομόνωσης και αποκλεισμό του ενεργού πολίτη και απομάκρυνσης κάθε νέου ή νέας (άλλωστε αυτοί θα είναι οι ηγέτες του αύριο) από
τα κοινά και το κέντρο λήψης αποφάσεων. Κριτήρια όπως μελλοντικοί σχεδιασμοί, καινοτόμες προτάσεις, μοντέρνες ιδέες, προώθηση δημόσιων μεταφορών, αύξηση χώρων πρασίνων, πλατείες, πεζοδρόμια, βελτίωση της ποιότητας ζωής και της ευημερίας των κατοίκων, μείωση περιβαλλοντικής ρύπανσης και πολλά άλλα, ισοδυναμούν με δύσκολες μαθηματικές εξισώσεις ή παρομοιάζονται με θέματα πυρηνικής φυσικής.

Ένα απλό παράδειγμα καινοτομίας (ή κοινής λογικής) είναι η καθολική δενδροφύτευση των δρόμων με σκοπό να ελέγξουμε το μικρόκλιμά, δηλαδή τη θερμότητα που εκπέμπουν οι δρόμοι και οι τοίχοι των πολυκατοικιών από την ηλιακή ακτινοβολία.
Σε μία πόλη όπως το Λούβεν είναι αυτονόητο ότι αυτό πρέπει να γίνει ενώ σε μία πόλη ή ένα μικρό ∆ήμο της Κύπρου, αυτό δεν είναι αυτονόητο, αφού η σκίαση των δρόμων από τα δέντρα και ο έλεγχος του μικροκλίματος, επιφέρει μουρμουρητά. Μουρμουρητά αφού λερώνουν τους δρόμους η πτώση των φύλλων όπως πολλές φορές έχω προσωπικά ακούσει. (άλλωστε η φύση των φύλλων είναι να πέφτουν από τα κλαδιά).

Ο ∆ήμος του Λούβεν (Leuven) αποδέχθηκε το αυτονόητο, ότι δηλαδή θα βάλει τον πολίτη πάνω από όλα. Το Leuven είναι η έκτη πόλη που κέρδισε το βραβείο European Capital of Innova- tion (Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα για την Καινοτομία) και η τρίτη μη πρωτεύουσα μετά τη Βαρκελώνη και τη Νάντη. Η πόλη είχε στόχο να γίνει ένα από τα εργαστήρια του μέλλοντος της Ευρώπης μέσω ενός μοντέλου προσανατολισμένου στην αποστολή που διευκολύνει τη συνεργατική καινοτομία (αυτό ισοδυναμεί με ροή χρηματοδότησης για υλοποίηση, ώριμων έργων. ∆ηλαδή πλήρη σχεδιασμένα από ομάδες μετά από διαγωνισμό και όχι ένα από ένα μόνο άτομο που δεν έχει βιώματα και ιδέες). ∆ιαφορετικές ομάδες ενδιαφερόμενων μερών συγκεντρώνονται, με κοινό σκοπό την καινοτομία γύρω από πολύπλοκες προκλήσεις από την κλιματική αλλαγή και τη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία στην εξασφάλιση υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης και φροντίδας. Το Leuven όχι μόνο παρέχει αυξημένες ευκαιρίες για καινοτομία στους πολίτες του, αλλά επίσης συμμετέχει ενεργά στη δοκιμή των ιδεών τους στην πόλη.
Ο στρατηγικός σχεδιασμός μιας μικρής πόλης (την οποία έχω επισκεφθεί ουκ ολίγες φορές και μακράν αγαπημένος προορισμός), η οποία τα Σαββατοκύριακα είναι πόλης φάντασμα αφού όλοι οι φοιτητές φεύγουν με τα τρένα προς τις οικογένειες τους, περιλαμβάνει ένα ζωντανό και ενεργό εργαστήριο που στοχεύει σε ένα μόνο πράγμα: στη βελτίωση της ποιότητας του δημότη και του επισκέπτη χωρίς πελατειακές σχέσεις, χωρίς να βάζουν προσχήματα για μη υλοποίηση έργων. Και αυτό διότι απλά εκεί έχουν όραμα και στόχους και σέβονται και αποδέχονται ότι κάποιες ιδέες μπορεί να ανήκουν σε κάποιους άλλους που απλά πρέπει να υλοποιήσουν με αγάπη.