Μαριονέτες στο σκοτάδι – Του Ζανέττου Λουκά

Μοναξιά και µόνος. ∆ύο διαφορετικοί δρόµοι

∆ε χρειάζεται να είσαι µόνος για να νιώθεις µόνος. Ας το πάρουµε αυτό ως αρχή και δεδοµένο. Φανταστείτε δύο ανθρώπους να κάθονται στο ίδιο πολυσύχναστο καφέ. Ο ένας από τους δύο µπορεί να αισθάνεται αρκετά ανήσυχος, ακούγοντας µουσική, διαβάζοντας µία εφηµερίδα και χαζεύοντας τον κόσµο καθώς κατεβάζει µερικές γουλιές καφέ. Ο άλλος µπορεί να αισθάνεται µόνος, έχοντας επίγνωση του πόσο του λείπει κάποιος για να µοιραστεί τη στιγµή µαζί του. Αυτό το άτοµο παρακολουθεί τον κόσµο όχι ως θέαµα, αλλά µε έναν πόνο και µία λαχτάρα. Αυτή είναι εν τάχει η βασική διαφορά ενός ανθρώπου που θέλει και απολαµβάνει να είναι µόνος µε έναν άνθρωπο που βιώνει σε µεγάλο βαθµό τη µοναξιά.

Υπάρχει διαφορά µεταξύ του “µένω µόνος µου κατ’ επιλογή” και µοναξιάς καθώς και στα δύο εµπλέκονται περίπλοκα συναισθήµατα. Καθηµερινά όλοι µας ενδέχεται να περνάµε λίγο ως πολύ χρόνο µόνοι µε τον εαυτό µας. ∆εν είναι απαραίτητο να µην υπάρχουν άτοµα γύρω. Μπορεί να είστε σε ένα γραφείο και το µυαλό σας να είναι χαµένο στις σκέψεις του. Αυτό είναι ένα και το φυσιολογικό κοµµάτι της ζωής. Ωστόσο, η µοναξιά είναι άλλο πράγµα. Πότε όµως η ζωή ενός ανθρώπου γίνεται µοναχική;

Το να είσαι µοναχικός σηµαίνει να βυθίζεσαι στον εαυτό σου και να ευχαριστιέσαι τη δική σου παρέα. Όταν είµαστε µόνοι µας, γινόµαστε ειλικρινής µε τον εαυτό µας, σκεφτόµαστε ελεύθερα και βλέπουµε τα πράγµατα ωµά και ευθέως. Μόνο όταν είµαστε αποκοµµένοι από όλους τους άλλους περισπασµούς και άλλους ανθρώπους, έχουµε τον χώρο να διαλογιστούµε τη ζωή και να ανακαλύψουµε σπουδαία πράγµατα. Αυτό µπορεί να έχει κάποιες επιπτώσεις αν κατά τη γνώµη µου γίνεται συστηµατικά βάζοντας τον εαυτό µας από επόπτη – παρατηρητή σε επικριτή – δικαστή αυτόµαστιγώνοντας και καταδικάζοντας µας σε ολιστική ταπείνωση.

Ο Άρθουρ Σοπενχάουερ (Γερµανός φιλόσοφος – πατέρας της «φιλοσοφίας της βούλησης»), υποστήριζε ότι η ζωή ταλαντεύεται σαν ένα εκκρεµές ανάµεσα στον πόνο και την πλήξη. Εµπνευσµένος από την ανάγνωση του ινδουιστικού κειµένου που ονοµάζεται «Ουπανισάντ» (Upanishad), πίστευε ότι η πηγή όλης της δυστυχίας της ζωής προέρχεται από την αδιάκοπη και αµείλικτη επιθυµία µας. Το να είσαι µοναχικός, λοιπόν, σηµαίνει να επιθυµείς µια απούσα ανάγκη, ενώ το να είσαι µόνος είναι να νιώθεις ένα κενό που παραµένει ανικανοποίητο – να νιώθεις αποµόνωση, ανάγκη ή εγκατάλειψη, αλλά χωρίς κανέναν να βοηθήσει.

Ο Σοπενχάουερ γνώριζε, ωστόσο, ότι δεν µπορούν όλοι να νιώθουν έτσι. Κατά διαστήµατα όλοι µας νιώθουµε µόνοι. Στις πιο πολυσύχναστες πόλεις ή στους πιο ήσυχους περιπάτους, µπορούµε να αντιληφθούµε οδυνηρά µία έλλειψη στη ζωή µας. Από προσωπική µου εµπειρία θα παροµοίαζα τη µοναξιά σαν… να κοιτάς ένα άσπρο καµβά. Είναι η αίσθηση της απουσίας. Αυτό που συστήνει στα βιβλία του ο Σοπενχάουερ είναι µία αλλαγή προοπτικής. Το να σκεφτόµαστε συλλογικά είναι µία ευκαιρία να περάσουµε χρόνο µε τον εαυτό µας. Είναι ένα µέρος ελευθερίας και ειλικρίνειας, όπου οι σκέψεις µας µπορούν να πάνε όπου εµείς επιθυµούµε. Μπορούµε να ταξιδέψουµε και να µεταφερθούµε σε ένα µαγικό κόσµο, να ξαναζήσουµε µια χαρούµενη ανάµνηση ή να φιλοσοφήσουµε την πραγµατική πλευρά της ζωής.

Σε αυτή τη δαιµονιώδες και γεµάτη φασαρία ζωή µας, υπάρχει µία µικρή ευκαιρία να εκµεταλλευτούµε τη µοναξιά. Κάθε στιγµή που βαριόµαστε είναι ταυτόχρονα και µία καλή στιγµή για σκέψη. Όταν αφιερώνουµε χρόνο στον εαυτό µας, δίνουµε χώρο για να φανταστούµε καταστάσεις. Όταν το µυαλό µας δεν βοµβαρδίζεται συνεχώς µε περιεχόµενο – κυρίως άθλιο και άσκοπο – τότε µπορεί να δηµιουργήσει.

Για πολλούς ανθρώπους, όµως η µοναχικότητα τους ξινίζει, τους αλλάζει και τους τροµάζει. Γι’ αυτούς τους ανθρώπους, το να είναι µόνοι είναι τροµακτικό και αχρείαστο. Η µοναχικότητα µπορεί µερικές φορές να είναι απαραίτητη για τη δηµιουργικότητα, ταυτόχρονα µπορεί να είναι το σκοτεινό και γόνιµο έδαφος για την εµφάνιση της κατάθλιψης.

Η ισορροπία µεταξύ µοναξιάς και µοναχικότητας πατάνε στην κόψη του µαχαιριού. ∆εν υπάρχει σίγουρος τρόπος να διαχωρίσεις τα δύο. Η µοναχικότητα είναι συχνά µια επιλεγµένη κατάσταση, ενώ η µοναξιά είναι αναγκαστική. Αλλά ακόµη και αυτό περιπλέκεται από την κατάθλιψη. Η επιλεγµένη αποφυγή από ανθρώπους, σχέσεις, φιλίες και κοινωνικά σύνολα είναι ταυτόχρονα και κόκκινη σηµαία για την εµφάνιση της κατάθλιψης. Τελικά, ο µόνος τρόπος να ξεχωρίσεις τη µοναχικότητα από τη µοναξιά είναι να ρωτήσεις τον ίδιο σου τον εαυτό τι θέλει. Μερικοί άνθρωποι µπορεί να είναι σε θέση να το κάνουν αυτό µε τη δύναµη της δικής τους ενδοσκόπησης, αλλά άλλοι χρειάζονται βοήθεια. Η συζήτηση µε φίλους, οικογένεια ή ένα ψυχολόγο/ θεραπευτή, είναι αυτό που θα βοηθήσει το άτοµο να βγει απ’ το τούνελ της µοναξιάς. 

Όσοι νιώθετε µόνοι, σας εύχοµαι να βρεθείτε µε αυτούς που επιθυµείτε.

Όσοι ψάχνετε την µοναχικότητα σας, τότε σας εύχοµαι σύντοµα να την βρείτε.