Η ιστορική πλατεία Παραλιμνίου

Η πλατεία του Παραλιμνίου αποτελεί την καρδιά του, το κέντρο από το οποίο όλα στη συνέχεια εξαπλώθηκαν και εξελίχθηκαν, ώστε να φτάσουμε σήμερα στο ακμαιότερο δήμο της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου.

Του Άγγελου Σμάγα

Την πλατεία, μπροστά από το Μητροπολιτικό Μέγαρο, χαρακτηρίζει η παγκύπρια μοναδικότητα που διαθέτει τρεις διαδοχικούς ναούς, της Αγίας Άννας, του Αγίου Γεωργίου και τη νεότερη ομώνυμή του. Η πρώτη γραπτή αναφορά στο Παραλίμνι χρονολογείται το 1300, εντούτοις ο ναός της Αγίας Άννας είναι παλαιότερος κατά έναν αιώνα περίπου, υποδεικνύοντας ότι οι απαρχές του οικισμού στο ίδιο σημείο θα πρέπει να αναζητηθούν στη βυζαντινή εποχή. Στον αρχικό ναό υπήρχε, όπως και σήμερα, ένας τρούλος και στη στέγη σχηματιζόταν σταυρός. Αργότερα, όταν αυξήθηκε ο πληθυσμός του Παραλιμνίου, οι κάτοικοι αναζητώντας επιπλέον χώρο για να ικανοποιήσουν τις θρησκευτικές τους ανάγκες, γκρέμισαν τον νότιο τοίχο και οικοδόμησαν ακόμα ένα κλίτος, ενώ μετέπειτα πρόσθεσαν και νάρθηκα διευρύνοντας έτσι τον ναό. Οι τοίχοι του αγιογραφήθηκαν κατά τον 14ο αιώνα, ενώ το παρόν εικονοστάσιο κατασκευάστηκε και εικονογραφήθηκε στον 17ο αιώνα. Ειδικότερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ρόδακες του τέμπλου, οι οποίοι είναι ίδιοι με τους ρόδακες στην Αγία Τράπεζα του παλαιού ναού του Αγίου Γεωργίου, αποδεικνύοντας έτσι ότι τμήματα του Αγίου Γεωργίου, που αναγράφεται ότι οικοδομήθηκε τον 19ο αιώνα, προϋπήρχαν τουλάχιστον κατά διακόσια χρόνια. Για τον παλαιό ναό του Αγίου Γεωργίου, συγκεκριμένα, καταγράφεται ότι «ανηγέρθη εκ βάθρων» το 1859, πληροφορία όμως που μπορεί να αμφισβητηθεί με βάση την προηγούμενη παρατήρηση για τη διακόσμηση της Αγίας Τράπεζάς του. Ως προς το συμπέρασμα τούτο συνηγορεί επιπλέον η παλαιότερη επιγραφή της τοιχογραφίας του Αγίου Γεωργίου, όπου δηλώνεται σαφώς ότι αυτή ανακαινίσθηκε το 1849. Το στοιχείο αυτό οδηγεί στην πεποίθηση ότι ανήκε σε προγενέστερο ναό, ο οποίος εν μέρει κατεδαφίστηκε και τμήματά του, όπως το τυφλό τόξο με την τοιχογραφία και η Αγία Τράπεζα ενσωματώθηκαν στο νέο οικοδόμημα. Αποπερατώθηκε έτσι ένας πιο ευρύχωρος καμαροσκέπαστος ναός, ο οποίος μάλιστα χαρακτηρίζεται από επιρροές γοτθικής αρχιτεκτονικής της παρακείμενης Αμμοχώστου, ιδιαίτερα στις εισόδους και τα παράθυρα με τα οξυκόρυφα τόξα. Προς το τέλος του 19ου αιώνα αναγέρθηκε και το κωδωνοστάσιο, που είχε αρχικά τρία επίπεδα, αλλά μετά τον σεισμό του 1941 αναστηλώθηκε κατά τέσσερα μέτρα περίπου χαμηλότερα. Ο συγκεκριμένος ναός εξυπηρετούσε τις λατρευτικές ανάγκες του Παραλιμνίου για εκατό σχεδόν χρόνια, έως ότου η πληθυσμιακή αύξηση οδήγησε το 1963 στην οικοδόμηση της νεότερης εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου σε βυζαντινότροπο, τρουλαίο σταυροειδή ρυθμό.

Αυτό που ενοποιούσε παλαιότερα τους τρεις ναούς, δίνοντας μια αίσθηση παραδείσου, ήταν το «περβόλιν τ’ Άη Γιωρκού», το οποίο εκτεινόταν σε όλη την περιοχή της σύγχρονης πλατείας και των χώρων στάθμευσης γύρω της. Σήμερα όμως, λόγω της δημιουργίας δρόμων και καταστημάτων, περιορίστηκε μόνο σε έναν μικρό χώρο αναψυχής με εσπεριδοειδή στη βορειότερη άκρη του, κοντά στην οποία μάλιστα, συναντιόταν ένας ακόμα ναός, του Αγίου Ανδρονίκου, που ήταν ήδη ερειπωμένος τον 19ο αιώνα, αλλά στα χαλάσματά του οι ευλαβείς Παραλιμνίτες άναβαν καντήλι μέχρι και τις τελευταίες δεκαετίες.

Μέσα στο περιβόλι, το οποίο μετεξελίχθηκε στην πλατεία Παραλιμνίου, υπήρχε και μια σειρά άλλων στοιχείων που επίσης χάθηκαν στο διάβα του χρόνου, όπως ο μεσαιωνικός λάκκος νερού και η δεξαμενή που βρίσκονταν δίπλα στον ανδριάντα του Τάσου Μάρκου, από τα οποία ποτίζονταν οι καλλιέργειες και τα οποία χρησιμοποίησαν ως κρησφύγετο οι αγωνιστές της Ε.Ο.Κ.Α. Επίσης, παραπλεύρως του παλαιού Αγίου Γεωργίου λειτουργούσε το αρχικό δημοτικό σχολείο –τα Σχολεία τα Κοντά, σε αντίθεση με τα Σχολεία τα Μακρά που ήταν το Πρώτο Δημοτικό- ενώ ανατολικά του, σε αίθουσες της εκκλησίας φιλοξενούνταν οι δάσκαλοι και ήταν εγκατεστημένη η ΕΧΑΝ, καθώς και το 21ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων αργότερα. Στο διάσελο, μεταξύ των λοφίσκων του παλαιού Αγίου Γεωργίου και της Αγίας Άννας, στεγαζόταν ιδιωτικός αλευρόμυλος με οικία, της οποίας εξακολουθεί να διατηρείται ο εμπρόσθιος τοίχος. Στο δάπεδο μάλιστα αυτής της οικίας εντοπίστηκε θησαυρός νομισμάτων που είχε αποκρυφτεί στα μέσα του 19ου αιώνα, ενώ αντίστοιχη παράδοση διασώζεται και για τα θεμέλια του παλαιού Αγίου Γεωργίου όπου, την ίδια εποχή, καταχώθηκε «σίκλα με χρυσά φλουριά» ως τάμα για τη γέννηση παιδιού. Βόρεια της Αγίας Άννας, μέχρι κάποιες δεκαετίες προηγουμένως, ορθώνονταν οι σταυροί του πρώτου νεκροταφείου του Παραλιμνίου, όπου δεν αποκλείεται να βρίσκονται ενταφιασμένοι και οι 482 πάροικοι του Παραλιμνίου που καταγράφηκαν το 1563 ή οι 55 Παραλιμνίτες ελεύθεροι άρρενες καλλιεργητές της απογραφής του 1565.

Όποιοι και να είναι πάντως θαμμένοι εκεί, βέβαιο μπορεί να θεωρηθεί ότι νότια της πλατείας, ανάμεσα στους μεσαιωνικούς, αρχικά, ναούς του Αγίου Κορνηλίου και της Αγίας Μαρίνας, που αποτελούσαν όρια του οικισμού, είχαν συγκεντρωθεί κατά τον 16ο αιώνα πολλοί χωρικοί και στρατιώτες περιφερειακών μικροκοινοτήτων εξαιτίας των συχνών πειρατικών επιδρομών του 1532 και 1533. Αυτή η πληθυσμιακή αύξηση ενίσχυσε τόσο το Παραλίμνι ώστε το 1542 να αποτυπωθεί για πρώτη φορά σε χάρτη, ενώ μετά το 1571 προστέθηκαν επιπλέον κάτοικοι, όταν οι υπερασπιστές της Αμμοχώστου εκτοπίστηκαν από τους Οθωμανούς κατακτητές προς νότον. Φαίνεται μάλιστα ότι οι νέοι κάτοικοι, σε συνεργασία με τους προηγούμενους, αποζητώντας την προστασία του αγίου των γεωργών και των στρατιωτικών, αλλά και σε ανάμνηση του ορθόδοξου καθεδρικού ναού της Αμμοχώστου, του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων, ανοικοδόμησαν τις επόμενες δεκαετίες τον πρώτο ναό του παλαιού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου. Εκείνη την εποχή κυρίως όμως, δόθηκε η ώθηση για τη σταδιακή εξάπλωση του οικισμού γύρω από την πλατεία των εκκλησιών, καθιστώντας πια σήμερα το Παραλίμνι τον δυναμικότερο δήμο των Κοκκινοχωρίων.

Follow Vantagemag on Instagram to see the latest news