Η διαφορά του περήφανου και του νάρκισσου

Όπως και να το κάνουμε μαντάμ, άλλο να είσαι περήφανος και ικανοποιημένος για όλα όσα κατάφερες και άλλο να κοιτάς απ’ το πρωί μέχρι το βράδυ τον καθρέφτη και να λες «Παναγία μου τι θεά που είμαι». Η δαιμονοποιημένη περηφάνια που συχνά θεωρείται αμαρτία διαφέρει από τον παθολογικό ναρκισσισμό και είναι ίσως το συστατικό που μας δίνει το κίνητρο για να συνεχίσουμε να προχωράμε στους στόχους μας.

Του Ζανέττου Λουκά

Αν το σκεφτείς σφαιρικά η περηφάνια είναι από πολλές απόψεις το πιο άθλιο απ’ όλα. Σε επισκιάζει, καταπίνοντας πολλές φορές την πραγματικότητα. Και όμως, υπάρχουν επίσης καλοί λόγοι για να νιώθουμε περισσότερη υπερηφάνεια η οποία, συσχετίζεται θετικά με την ικανοποίηση και την ευτυχία από τη ζωή και αρνητικά με την κατάθλιψη και το άγχος.

Κάποτε το 2010 είχα συναντηθεί με τον πρώην Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Γλαύκο Κληρίδη στο σπίτι του. Καπνίσαμε ένα από τη συλλογή των πούρων του και ήπιαμε ένα από τα εκλεκτά του oυίσκι. Θυμάμαι ότι του είχα ζητήσει να μου δώσει μία συμβουλή. Ο ίδιος μου απάντησε: «Νεαρέ να μην είσαι ποτέ περήφανος και να φουντώνεις από περηφάνια. Να είσαι περήφανος για όσα πέτυχες αλλά να νιώθεις ικανοποιημένος. Αυτό που ο Γλαύκος ήθελε να μου πει ήταν να νιώθω περήφανος αλλά να επιβραβεύω σωστά τον εαυτό μου.

Φανταστείτε έναν κόσμο όπου αθλητές, επιστήμονες, γιατροί και άνθρωποι που πέτυχαν μικρά θαύματα στη ζωή τους να μην ήταν περήφανοι. Χωρίς περηφάνια για τα επιτεύγματά τους, θα είχαν το κίνητρο να επιμένουν στο να πετύχουν περισσότερα; Η ανακάλυψη και η δημιουργία είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος της επιτυχίας. Πρέπει να πιστέψεις ότι το έχεις πετύχει εσύ. Η άποψη μου είναι ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να φοβάται την περηφάνια, αντιθέτως πρέπει να προσπαθεί να τη νιώθει πιο συχνά. Όλα φυσικά με τον σωστό τρόπο. Η περηφάνια μπορεί να θεωρηθεί για τη χαρά που νιώθει κάποιος λόγω ενός προσωπικού ή συλλογικού επιτεύγματος. Μπορείτε να είστε περήφανοι για τον εαυτό σας ή την ομάδα σας για τη νίκη σε ένα παιχνίδι και εάν ταυτίζεστε με μια ομάδα ή μια χώρα στην οποία δεν είστε μέρος αυτής, μπορείτε να αισθάνεστε υπερήφανοι για τα επιτεύγματα αυτής της ομάδας ή της χώρας. Εδώ είναι που διαφέρει η περηφάνια με την αυτοεκτίμηση η οποία, από την άλλη πλευρά, αντιπροσωπεύει τη γενική αξιολόγηση του εαυτού μας. Φυσικά, η περηφάνια και η αυτοεκτίμηση συνδέονται στενά. Μερικοί από εμάς ζουν και πεθαίνουν με κάθε επίτευγμα και αποτυχία. Αυτό ονομάζεται διπολική διαταραχή, παλαιότερα γνωστή ως μανιοκαταθλιπτική διαταραχή, στην οποία οι περίοδοι χρόνιας χαμηλής διάθεσης διανθίζονται με φάσεις έντονης ενέργειας. Οι ασθενείς με αυτή τη διάγνωση παρουσιάζουν μια ιδιαίτερα ασταθή αίσθηση του εαυτού τους. Γι’ αυτούς, μια νίκη μπορεί να προκαλέσει αισθήματα περηφάνιας, ενώ μια απώλεια μπορεί να προκαλέσει μια καταστροφική αίσθηση ότι είναι τρομερός, πυροδοτώντας ένα μανιακό ή καταθλιπτικό επεισόδιο, αντίστοιχα.

Τα περισσότερα άτομα καλλιεργούν μια αίσθηση αυτοεκτίμησης μετρώντας τις παροιμιώδες νίκες και ήττες τους. Για παράδειγμα, μπορεί να είμαι περήφανος που παίζω καλά σε έναν αγώνα και αν συνεχίσω να παίζω καλά, πιθανότατα θα καταλήξω στο συμπέρασμα ότι είμαι καλός ποδοσφαιριστής, τροφοδοτώντας έτσι την αυτοεκτίμησή μου.

Στην ουσία, δεν μπορεί κανείς να βιώσει υψηλό βαθμό αυτοεκτίμησης χωρίς πρώτα να βιώσει στιγμιαία υπερηφάνεια. Δυστυχώς στις μέρες μας, προσπαθώντας να πείσουμε κάθε παιδί ότι είναι ξεχωριστό, καταφέραμε να δημιουργήσουμε μια κουλτούρα στην οποία, δεν ξεχωρίζει κανείς.

Οι ψυχολόγοι, επισημαίνουν ότι το κίνημα της αυτοεκτίμησης έχει συνθλίψει αρκετό κόσμο που απ’ τη μέρα που γεννήθηκε άκουγε ότι είναι «υπεράνθρωπος». Η δική μου άποψη είναι ότι η επιβράβευση πρέπει να έρχεται βάση των επιτευγμάτων τους. Δυστυχώς, παρακάμπτοντας την πραγματικότητα, το κίνημα της αυτοεκτίμησης χάνει την αξιοπιστία του και σιγά-σιγά και την επιρροή του. Ωστόσο, ο παθολογικός ναρκισσισμός (η επίσημη ψυχιατρική διάγνωση είναι ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας) δεν είναι το ίδιο με το να είσαι περήφανος. Ο ναρκισσισμός σχετίζεται με μια υπερβολική αίσθηση ανθρώπου που χρειάζεται συνεχώς σημασία. Για παράδειγμα, ο ναρκισσισμός δεν είναι να νιώθεις περήφανος για τον εαυτό σου που πήρες ένα καλό βαθμό σε μια εξέταση, αλλά να νιώθεις συνεχώς περήφανος για τον εαυτό σου πιστεύοντας ότι είσαι το πιο έξυπνο άτομο της τάξης. Με άλλα λόγια μπορείτε να αισθάνεστε περήφανοι για ένα επίτευγμα χωρίς να γενικεύετε υπερβολικά την αξία σας. Η υπερβολική περηφάνια μπορεί να χαρακτηριστεί ναρκισσιστική, αλλά η ποικιλία της περηφάνιας στην οποία, κάποιος εξετάζει επίσης τους περιορισμούς της κάθε άλλο παρά παθολογική είναι. Ο φόβος της περηφάνιας να μετατραπεί σε ναρκισσισμό γίνεται λιγότερο τρομακτικός όταν η περηφάνια θεωρείται διαχειρίσιμη.

Περηφάνια είναι η χαρά του να γνωρίζεις ότι έχεις καταφέρει κάτι που θεωρείς σημαντικό, κυρίως όταν αυτό είναι σημαντικό και για την ευρύτερη κοινότητα. Περηφάνεια μπορεί να νιώθει μία μαθήτρια που βελτίωσε τον βαθμό της στο μάθημα των μαθηματικών, στη μητέρα που ηρεμεί το παιδί της με κολικούς ή στον ποδοσφαιριστή του οποίου η ομάδα κερδίζει το πρωτάθλημα. Το πιο σημαντικό, η περηφάνια βοηθά στη διαμόρφωση των θεμελίων της ψυχικής υγείας. Οι άνθρωποι τείνουν να φαντάζονται μια ζωή με υπερβολική υπερηφάνεια, αλλά αποτυγχάνουν να σκεφτούν μια ζωή χωρίς αυτήν. Η ανικανότητα του ανθρώπου να νιώθει περήφανος για τον εαυτό του συνδέεται με αρκετές κλινικές διαταραχές. Και η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή χαρακτηρίζεται από αμφιβολίες, που σιγά-σιγά εξασθενούν την ικανότητα του ατόμου να αισθάνεται υπερηφάνεια.

Αντίθετα, το να επιτρέπετε στον εαυτό σας να νιώθει περηφάνια ενισχύει την αυτοεκτίμηση, το κίνητρο και την ελπίδα. Και τα τρία είναι ζωτικής σημασίας για τη θέληση κάποιου για ζωή, παρέχοντας, εν μέρει, τα «γιατί» που μας βοηθούν να σηκώσουμε τα βάρη της ζωής μας. Όταν νιώθουμε περήφανοι για ένα επίτευγμα, σχηματίζουμε στη συνέχεια την επιθυμία να το επαναλάβουμε. Πέρα από αυτό, όπως ανέφερα και πιο πάνω η περηφάνια μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ώστε να συνεχίσουμε να δημιουργούμε μικρούς και μεγάλους στόχους προς τη δική μας επιτυχία και παράλληλα ευτυχία.

Follow Vantagemag on Instagram to see the latest news