Εκεί που δεν πιάνει το μελάνι

Συγνώμη αλλά έφτασε ο κόμπος στο χτένι. Αρκετά με τους άλλους. Οι φόβοι μας για το τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς είναι υπερβολικοί και δεν αξίζει να ανησυχούμε. Δυστυχώς, το ένστικτο να θέλει κανείς την έγκριση των άλλων είναι θλιβερά απροσάρμοστο στη σύγχρονη ζωή.

Του Ζανέττου Λουκά

Κάποτε ένας φίλος μου, μου έλεγε κάτι που θεωρούσα πολύ σοφό: Να με απασχολεί μόνο η γνώμη των ανθρώπων που εγώ ο ίδιος θα προσκαλούσα στο σπίτι μου. Αλλά αυτό είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να γίνει. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν «ανοίξει» τα μυαλά μας, έτσι ώστε ο καθένας σ’ αυτό τον πλανήτη να μπορεί να περιπλανηθεί μέσα. Αν για παράδειγμα γράψουμε οτιδήποτε περνάει από το μυαλό μας στα κοινωνικά δίκτυα για τον Πρόεδρο της Γαλλίας Emmanuel Macron, αυτό εύκολα μπορεί να διαβαστεί από τον ίδιο καθώς κάθεται στον καναπέ του.

Το πραγματικό πρόβλημα όμως δεν είναι η τεχνολογία, αλλά η ανθρώπινη φύση. Είμαστε προγραμματισμένοι να νοιαζόμαστε για το τι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς. Ο Μάρκος Αυρήλιος, πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια, τόνισε ότι όλοι αγαπάμε τον εαυτό μας περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους, αλλά νοιαζόμαστε περισσότερο για τη γνώμη τους παρά για τη δική μας.

Η τάση του ανθρώπου να νοιάζεται για την κοινή γνώμη μπορεί να είναι απολύτως φυσική, αλλά μπορεί να μας οδηγήσει στην καταστροφή αν την αφήσουμε να εισχωρήσει μέσα μας. Αν ήμασταν απόλυτα λογικά όντα, θα καταλαβαίναμε ότι οι φόβοι μας, για το τι πιστεύουν οι άλλοι, είναι υπερβολικοί και σπάνια αξίζει να ανησυχούμε. Αλλά πολλοί από εμάς απολαμβάνουμε αυτή την κακή συνήθεια από όσο μπορούμε να θυμηθούμε, επομένως πρέπει να πράξουμε άμεσα για να το διορθώσουμε.

Το να δίνουμε προσοχή στις απόψεις των άλλων είναι κατανοητό και ως ένα βαθμό, ορθολογικό. Ο φιλόσοφος Richard Foley στο βιβλίο του «Intellectual Trust in Oneself and Others» (Cambridge Studies in Philosophy), αναφέρει ότι οι απόψεις μας, διαμορφώνονται από αυτές των άλλων ανθρώπων, που είναι παρόμοιες με εμάς. Επομένως, εμπιστευόμαστε τις απόψεις τους, είτε το θέλουμε είτε όχι. Έτσι, αν κάποιος από τους γύρω μας, μας πει ότι η ταινία «Harry Potter» είναι εξαιρετική, τότε η άποψη μας, για την ταινία μετατρέπεται σε θετική.

Σε όλη σχεδόν την ανθρώπινη ιστορία, η επιβίωση των ανθρώπων εξαρτιόταν από τη συμμετοχή τους σε μικρές ομάδες και φυλές.

Πριν την έναρξη του σύγχρονου πολιτισμού, η αποβολή από μία τέτοια ομάδα ή φυλή, σήμαινε βέβαιο θάνατο από το κρύο, την πείνα ή τα αρπακτικά. Αυτό μπορεί εύκολα να εξηγήσει γιατί η αίσθηση της ευημερίας, μας περιλαμβάνει από την επιδοκιμασία των άλλων, καθώς και γιατί ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί για να ενεργοποιεί τα ίδια νευρικά υποστρώματα όταν βιώνουμε σωματικό πόνο και όταν αντιμετωπίζουμε κοινωνική απόρριψη. Δυστυχώς, το ένστικτο να θέλει κανείς την έγκριση των άλλων είναι θλιβερά απροσάρμοστο στη σύγχρονη ζωή. Εκεί που κάποτε θα νιώθαμε τον τρόμο της εκδίωξης μας από μία αγέλη ή φυλή, περνώντας μονάχος τις παγωμένες νύχτες, σήμερα αντιστοιχεί με το ότι μπορεί να νιώθουμε έντονο άγχος, γιατί κάποιοι άγνωστοι στο διαδίκτυο θα μας «μαυρίσουν» για μια άστοχη παρατήρηση στο Twitter, ή μία φωτογραφία στο Instagram.

Στις χειρότερες περιπτώσεις, το άγχος για την έγκριση των άλλων μπορεί να εκραγεί σε έναν εξουθενωτικό φόβο, ή μία ψυχολογική κατάσταση που ακόμα κι αν δεν μετατραπεί σε ψυχική ασθένεια, μπορεί να μειώσει τη βασική μας ικανότητα σε συνηθισμένες εργασίες, όπως για παράδειγμα την πιο σημαντική – την λήψη αποφάσεων. Για παράδειγμα, εάν πρόκειται να μιλήσουμε σε ένα γκρουπ ανθρώπων, τότε ένα σύμπλεγμα στον εγκέφαλό μας, που οι ψυχολόγοι το αποκαλούν «σύστημα αναστολής συμπεριφοράς» (BIS) ενεργοποιείται φυσικά, και μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε την κατάσταση και να αποφασίσουμε πώς να ενεργήσουμε. Όταν έχουμε μεγάλη επίγνωση της κατάστασης, το BIS απενεργοποιείται και το «σύστημα ενεργοποίησης συμπεριφοράς» (BAS), το οποίο εστιάζει στις επιβραβεύσεις, ξεκινά. Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι ανησυχίες μας για τις απόψεις των άλλων, μπορεί να κρατήσει ενεργό το BIS, μειώνοντας την ικανότητά μας να αναλάβουμε δράση.

Ένας λόγος που επηρεαζόμαστε από τις απόψεις των άλλων είναι επειδή οι αρνητικές αξιολογήσεις μπορεί να οδηγήσουν σε ντροπή, που είναι το αίσθημα του να θεωρούμαστε άχρηστοι, ανίκανοι, άτιμοι ή ανήθικοι – και επομένως, δεδομένου του βάρους που δίνουμε στις απόψεις των άλλων, νιώθουμε έτσι για
τον εαυτό μας. Ο φόβος της ντροπής έχει νόημα, γιατί η έρευνα δείχνει ξεκάθαρα ότι το αίσθημα της ντροπής είναι σύμπτωμα και πρόωρο έναυσμα για κατάθλιψη και άγχος. Οι άνθρωποι θα καταβάλουν μεγάλη προσπάθεια για να αποφύγουν τη ντροπή, κάτι που μπορεί να εξηγήσει τις συμπεριφορές τους όπως η τάση της καλοσύνης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και διάφορα χατίρια σε ανθρώπους. Πολλοί από εμάς θα μπορούσαμε να γίνουμε καλύτεροι αν νοιαζόμασταν πολύ λιγότερο από ότι τώρα. Οπότε ψάχνοντας λίγο σε κάποιες έρευνες ανακάλυψα τρία βήματα:

1. Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι λίγοι έως και ελάχιστοι σε αυτό τον πλανήτη νοιάζονται πραγματικά για εσάς.
2. Επαναστατήστε και αντιδράστε ενάντια στην ντροπή που νιώθετε για εσάς.

3. Σταματήστε να κρίνετε τους άλλους. Ή πολύ απλά «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».
Στα χρόνια έχω μάθει ότι η φυλακή της επιδοκιμασίας των άλλων είναι στην πραγματικότητα μια φυλακή που χτίστηκε από εμάς τους ίδιους και αυτοσυντηρείται από εμάς. Αυτό με οδήγησε σε μία ρήση που ο κινέζος φιλόσοφος Lao Tzu είχε γράψει πριν αιώνες: «Αγνόησε αυτά που σκέφτονται οι άλλοι για σένα και η πόρτα της φυλακής θα ανοίξει».

Εάν κολλήσετε ποτέ στη φυλακή της ντροπής και της κρίσης, θυμηθείτε ότι εσείς κρατάτε το κλειδί της δικής σας ελευθερίας.

Follow Vantagemag on Instagram to see the latest news