Βγες απ’ το μυαλό σου! – Της Ιωάννας Τζούλιου

Είμαστε κι εμείς τα καλά παιδιά που κάνουμε ένα εκατομμύριο παράπλευρες σκέψεις και υπεραναλύουμε κυριολεκτικά τα πάντα. Υπολογίζουμε κάθε παράγοντα και κάνουμε σενάρια για κάθε κατάσταση, καταλήγοντας αγχωμένοι και παγιδευμένοι στις σκέψεις μας. Πώς βγαίνουμε από το μυαλό μας και μπαίνουμε στη ζωή μας; Ο δρόμος για την απελευθέρωση είναι ο έλεγχος της αυτοδιάλογής μας και ο μετασχηματισμός της εσωτερικής μας κοσμοαντίληψης.

Έχετε σκεφτεί ποτέ κάτι ξανά και ξανά, να στριφογυρνάει στο μυαλό σας σαν λούπα, γύρω-γύρω; Όλοι γνωρίζουμε πως η απάντηση είναι, ναι. Όλοι μας το βιώνουμε. Άλλοι συχνά, άλλοι πιο σπάνια, αναλόγως. Αν νομίζετε πως είστε οι μόνοι που είστε ξύπνιοι τα βράδια και επαναλαμβάνετε εκείνη τη συζήτηση από την προηγούμενη μέρα στο μυαλό σας, τότε είστε γελασμένοι. Δεν είστε μόνοι. Αυτό η επιστήμη το ονομάζει υπερανάλυση. Μπορώ να επιβεβαιώσω με σιγουριά ότι φέρω τον τίτλο του overthinker. Υπεραναλύω τα πάντα. Οι σκέψεις μου ειναι σαν μια ταινία της οποίας οι σκηνές αλλάζουν η μία μετά την άλλη, με ταχύτητα φωτός. Συνηθισμένα περιστατικά ή μια ανούσια πρόταση φέρνουν σκέψεις και στο τέλος είναι ξημερώματα κι εγώ είμαι ξαπλωμένη κοιτώντας το ταβάνι του δωματίου, σκεπτόμενη εκατό πράγματα ταυτόχρονα. Αν το ένα, αν το άλλο…αν η γιαγιά μου ήταν ελέφαντας. Με όλα τα σενάρια που σκέφτομαι, εννοείται, να μην καταλήγουν αισιόδοξα για ‘μένα. Στο τέλος, εμείς τα άτομα που είμαστε τελειομανής και που το άγχος μας ωθεί να σκεφτόμαστε εκατό διαφορετικούς τρόπους για να επιλύσουμε το εκάστοτε πρόβλημα που είναι αυτοδημιούργητο στο μυαλό μας, υπεραναλύουμε και την ίδια την υπερανάλυση. Φανταστείτε την ετοιμασία των βαλιτσών για μια διήμερη απόδραση. Ενώ οι άλλοι ρίχνουν μερικά βασικά πράγματα σε μια τσάντα, εμείς οι overthinker σχεδιάζουμε σχολαστικά για κάθε πιθανή καιρική συνθήκη, περίσταση και απροσδόκητο γεγονός. Η βαλίτσα μας είναι γεμάτη με αντικείμενα «για κάθε ενδεχόμενο», μετατρέποντας ένα απλό ταξίδι σε πιθανή λύση για κάθε πιθανό σενάριο. Αν νιώθετε ότι σας εκφράζει απόλυτα αυτό που μόλις περιέγραψα, τότε συγχαρητήρια, κερδίσατε την συνδρομή σας ως μέλος στην ομάδα των overthinkers.

Δεδομένου ότι όλοι έχουμε την τάση να υπεραναλύουμε, κάποιοι ίσως περισσότερο από άλλους, ας κατανοήσουμε πώς η βιολογία και η ψυχολογία μας παίζουν ρόλο στην υπεραναλύση. Εξελικτικά, ο εγκέφαλος λειτουργεί έτσι ώστε να ενθαρρύνει την υπερανάλυση ως μέσο επίλυσης προβλημάτων. Χημικές ουσίες του εγκεφάλου όπως η ντοπαμίνη, η αδρεναλίνη, η σεροτονίνη και η κορτιζόλη συμμετέχουν στην έναρξη και τη διατήρηση αυτών των κυκλικών λούπων σκέψεων. Η ντοπαμίνη προωθεί την έννοια της επίλυσης προβλημάτων και ως εκ τούτου ενεργοποιεί την λούπα σε μια προσπάθεια να ανταμείψει τον εγκέφαλο.

Παρόλο που κάποιος βαθμός υπερανάλυσης είναι κοινός σε όλους μας, η υπερβολική συλλογιστική σκέψη ή ανησυχία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το μυαλό και το σώμα μας. Τείνουμε να υπεραναλύουμε καταστάσεις της καθημερινότητας μας γιατί έχουμε την ανάγκη ως ανθρώπινες υπάρξεις να ελέγχουμε τα πάντα, για να νιώθουμε πιο ασφαλής. Όμως κατά την προσπάθεια μας να ελέγξουμε πράγματα ή καταστάσεις που δεν είναι στο χέρι μας, ξεκινάμε να νιώθουμε άγχος και στρες γιατί απλά δεν καταφέρνουμε να ελέγχουμε αυτά που θα θέλαμε. Η υπερανάλυση και η υπερβολική σκέψη, αποτελούν συχνά ένα κοινό χαρακτηριστικό του άγχους, και δεν είναι ασυνήθιστο για τα άτομα που βιώνουν άγχος να αναλύουν την κατάστασή τους με μεγάλη λεπτομέρεια πριν πάρουν αποφάσεις ή δράσουν. Καταναλώνουν πολλή ενέργεια για να νοηματοδοτήσουν ένα συμβάν. Αυτό όμως προκαλεί περισσότερο άγχος, καθώς παλεύουν με τις σκέψεις τους, γεγονός που στη συνέχεια οδηγεί ξανά στην υπερανάλυση, και ούτω καθεξής.

Υπάρχουν όμως τρόποι να απαλλαγούμε από τα δεσμά της υπερανάλυσης. Είναι εφικτό να αναδιαμορφώσουμε τις σκέψεις μας, να αναγνωρίσουμε ποια μοτίβα σκέψης δεν μας εξυπηρετούν και να διαχειριστούμε αυτά, αντικαθιστώντας τα με πιο υγιή. Πως όμως μπορούμε να το πετύχουμε αυτό; Εδώ σε θέλω κάβουρα, να περπατάς στα κάρβουνα!

Πρέπει να οργανώσουμε το χάος στο μυαλό μας. Φυσικά, είναι πιο εύκολο να το λέμε παρά να το εφαρμόζουμε. Αλλά το κόλπο για να αποκαταστήσουμε την εσωτερική μας γαλήνη είναι να σταματήσουμε να εστιάζουμε στο παρελθόν που έχει περάσει, ή στο μέλλον που ενδεχομένως μπορεί να μην προκύψει ποτέ, και να είμαστε παρόντες στις καταστάσεις στις οποίες μπορούμε πραγματικά να έχουμε επιρροή. Για παράδειγμα, εμείς οι άνθρωποι έχουμε πάντα την τάση να θέλουμε να ελέγχουμε πώς συμπεριφέρονται οι άνθρωποι ή τι συναισθήματα δείχνουν απέναντί μας. Έτσι, ξενικάμε να υπεραναλύουμε την κατάσταση, για να βρούμε λύση στο «πρόβλημα». Αλλά μαντέψτε; Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τους άλλους ανθρώπους. Ούτε τι λένε, ούτε τι αισθάνονται, ούτε πώς συμπεριφέρονται. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε όμως, είναι να ελέγχουμε το πώς αντιδρούμε εμείς οι ίδιοι, και τι συναισθήματα ή συμπεριφορές έχουμε απέναντί τους, προκειμένου να πάρουμε ανάλογη ανταπόκριση από αυτούς. Έτσι, σταματώντας να προσπαθούμε να ελέγξουμε οτιδήποτε, πολύ απλά, δεν μπορούμε να ελέγξουμε, σταματάμε ταυτόχρονα την υπερανάλυση αυτής της κατάστασης, πάνω στην οποία δεν έχουμε καμία εξουσία.

Πρόκειται για το πώς επανασυνδέουμε τις διασυνδέσεις άγχους στον εγκέφαλό μας και αλλάζουμε τον νοητικό μας προγραμματισμό και τις πεποιθήσεις μας. Πρόσφατα διάβασα ένα βιβλίο σχετικά με αυτό το θέμα. Αυτό που έμαθα και θέλω να μοιραστώ μαζί σας, είναι ότι πρέπει να εμπιστευτούμε ότι τα πράγματα θα πάνε καλά. Ένα άλλο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να εξασκηθούμε στο να μην κρίνουμε αλλά να παρατηρούμε τα συναισθήματά μας. Αυτό που μπορούμε επίσης να κάνουμε είναι να αποστασιοποιούμαστε από καταστάσεις ή συναισθήματα εξασκώντας την εξωτερίκευση. Αυτό σημαίνει για παράδειγμα ότι όταν εγώ ως Ιωάννα αισθάνομαι απογοητευμένη για κάτι και συνηθίζω να αρχίζω να το υπεραναλύω, τότε θα λέω στον εαυτό μου «η Ιωάννα αισθάνεται απογοητευμένη» αντί για «εγώ αισθάνομαι απογοητευμένη». Αυτό μου επιτρέπει να κάνω ένα βήμα πίσω και να βγω από την εν λόγω κατάσταση. Αποστασιοποιούμενη από αυτό το συναίσθημα, μπορώ να αφήσω τον εαυτό μου να αναπνεύσει και οι σκέψεις μου γίνονται πιο ξεκάθαρες. Κατά αυτόν τον τρόπο δύναμαι να εμποδίσω τον εαυτό μου από το να υπεραναλύει.

Επιπλέον, αν θέσουμε στον εαυτό μας αυτές τις ερωτήσεις μπορεί να βοηθηθούμε. Ποιες από τις σκέψεις μου είναι χρήσιμες και ποιες όχι; Σκέφτομαι ένα πρόβλημα με τρόπο που βοηθάει στην επίλυσή του; Προσπαθώ να βρω μια εύκολη λύση εκεί που δεν υπάρχει;

Το μυαλό σας πρέπει να είναι η δική σας ζώνη ασφαλείας. Όχι το πιο θορυβώδες μέρος στον κόσμο. Δεν πρέπει να κινείστε διαρκώς στα όρια και να αδυνατείτε να χαλαρώσετε. Ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος πίστευε πως το να είσαι ελεύθερος δεν έχει να κάνει με όσα δεν μπορείς να ελέγξεις, αλλά με όσα μπορείς να αλλάξεις και έκανε τη φιλοσοφία του ξεκάθαρη με τα λόγια του «πρέπει να σταματήσουμε να ανησυχούμε για πράγματα που είναι πέρα από την δύναμή μας». Μόλις δείτε τη ζωή όπως είναι, όχι όπως την αντανακλά το μυαλό σας, τότε θα διαπιστώσετε ότι όλος ο καταναγκασμός μέσα σας έχει φύγει, όλα γίνονται από επιλογή και η ζωή γίνεται όμορφη.