URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Κυριακού Πελαγία – Η θεματοφύλακας της μουσικής παράδοσης – της Χαρίκλειας Γιάγκου

Κυριακού Πελαγία – Η θεματοφύλακας της μουσικής παράδοσης – της Χαρίκλειας Γιάγκου

Είναι ο θρύλος της κυπριακής παράδοσης, είναι πλέον αναπόσπαστο κοµµάτι της ιστορίας µας. Η πραγµατικότητα είναι πως θα µπορούσαν να γραφτούν ολόκληροι τόµοι, για να µπορέσει κανείς να σκιαγραφήσει τη λαµπρή πορεία της Κυριακούς Πελαγίας, µια πορεία που όµοια της δεν µπορείς να βρεις. Είναι η γυναίκα η οποια κατάφερε να ταυτίσει το όνοµα της µε την παράδοση. Είναι η γυναίκα η οποια αντιπροσωπεύει την Κυπριακή παράδοση. Είναι η Κυριακού µας, που µικροί και µεγάλοι λατρέψαν την ποίηση και τη µελωδική φωνή της. Το Vantage παρουσιάζει ένα πλήρες ρεπορτάζ ως ενδειξη σεβασµου προς την “µαστόρισσα” του τόπου µας.

Η πορεία της Κυριακούς στο χώρο της µουσικής ξεκινά στα 59 της χρόνια. Εκεί που οι άλλοι τελειώνουν τη δισκογραφική τους πορεία, η Κυριακού είχε µόλις αρχίσει. Μια γυναίκα αγρότισσα, ξαφνικά «αφήνει» τα περιβόλια της και βρίσκεται µέσα στο στούντιο να ηχογραφεί το δικό της άλµπουµ. Το άλµπουµ το οποίο ήταν η αρχή για να µας χαρίσει µια πολύτιµη κληρονοµιά, ένα τεράστιο έργο για την πατρίδα και την παράδοση µας, την δικιά της παρακαταθήκη.

Είναι ένας λογικός, συνεπής και αξιόπιστος άνθρωπος που χαρακτηρίζεται από αφοπλιστική ειλικρίνεια, µια ισχυρή προσωπικότητα που ξέρει να εκτιµά και να σέβεται. Μια γυναικεία ύπαρξη µε ηθικές αξίες βασισµένες στις παλιές αρχές τούτου του τόπου, µε αυτά τα λόγια την έχει περιγράψει ο συνεργάτης της επί 17 χρόνια, ο κ. Μιχάλης Χατζηµιχαήλ.

Η «Μαστόρισσα» της κυπριακής παράδοσης γεννήθηκε στο Παραλίµνι, το 1936 στις 8 Ιουλίου. Πατέρας της ο ∆αµιανός Κουζαλής (1903-1973), ένας εξαίρετος παραδοσιακός τραγουδιστής, ο οποίος διακρινόταν τόσο στο τσιάττισµα όσο και στα ερωτικά τραγούδια. Μητέρα της η Μαρία Κουτσόλουκα (1908 – 1993), η οποία γνώριζε παλιά δίστιχα και τραγούδια.

Το µοναδικό ταλέντο της Κυριακούς ξεχώρισε από την παιδική της ηλικία. Συγκεκριµένα η ίδια λέει: «Μόλις εκατάλαβα τη ζωήν τζαι τον κόσµον, το πρώτον που µου άρεσεν ήταν η τραουδκιά. Το κλάµαν µου µες την κούνιαν ήταν τραουδκιά αλόπως. Εµπαιννόβκαιννα έσσω µου τζαι ετραούδουν».

Ως λογικό επακόλουθο, πρώτος της µέντορας ήταν ο πατέρας της, αφού ήταν κι αυτός παραδοσιακός τραγουδιστής. ∆ίπλα του απέκτησε τις πρώτες της γνώσεις για την παραδοσιακή µουσική και για το τσιάττισµα. Μεγαλώνοντας η Κυριακού ενισχύει τις γνώσεις της για την παραδοσιακή µουσική και ποίηση, αφού µαθαίνει πράγµατα κι από άλλους Κοκκινοχωρίτες, παραδοσιακούς τραγουδιστές και ποιητές.

Στην ηλικία των 15 χρονών, η Κυριακού αρχίζει να τραγουδά σε συγγενικούς και φιλικούς γάµους, σε διάφορες οικογενειακές συγκεντρώσεις, σε πανηγύρια και θρησκευτικές γιορτές. Είχε αρχίσει από τότε να ξεδιπλώνει και να δείχνει το τεράστιο και µοναδικό της ταλέντο.

Το 1957 η Κυριακού παντρεύεται τον Γεώργιο Πελαγία, τον άνθρωπο που πάντα βρισκόταν στο πλευρό της, µια ήρεµη δύναµη, όπως λένε όσοι τον γνώρισαν. Αποκτούν τρία παιδιά, την Ισαβέλλα, τον Αντώνη και τον ∆αµιανό.

Η «Μαστόρισσα» του παραδοσιακού τραγουδιού, είναι µεν Παραλιµνίτισσα, αλλά µαζί µε το σύζυγό της µετακοµίζουν στην Αµµόχωστο, στην περιοχή του ∆κιόµιση Μίλη του Αγίου Λουκά, όπου κατοικούν εκεί µέχρι την τουρκική εισβολή. Το σπίτι τους ήταν κτισµένο µέσα στους πορτοκαλεώνες, µε ένα µεγάλο κήπο γεµάτο από τριανταφυλλιές, γαρυφαλλιές και άλλα πολλά λουλούδια στα οποία είχε αδυναµία. Η Κυριακού µε το σύζυγό της, αγρότες στο επάγγελµα, άνθρωποι µε όρεξη για ζωή και αγάπη, επενδύουν στην αγροτική καλλιέργεια. Με το πέρασµα του χρόνου, αφού κοπίασαν, κατάφεραν και δηµιούργησαν ένα θαυµάσιο περιβόλι και σιγά σιγά έβλεπαν τους κόπους τους να καρποφορούν.

Η προσφυγιά

Το 1974, εκείνη τη µαύρη µέρα του Ιούλη, η Κυριακού βιώνει µαζί µε χιλιάδες άλλους συµπατριώτες µας την προσφυγιά. Πρόσφυγας στην ίδια της την πατρίδα. Ο δρόµος της προσφυγιάς, την αναγκάζει να επιστρέψει πίσω στην πατρώα γη, το Παραλίµνι.

Οι κόποι τόσων χρόνων γκρεµίστηκαν µε την τουρκική εισβολή, και κάπως έτσι η ζωή τους στο Παραλίµνι ξανά ξεκινά από την αρχή, όπου πλέον καλλιεργούσαν στον Παραλιµνίτικο κάµπο.

Βλέπει τα παιδιά της να µεγαλώνουν και να µορφώνονται. Πίστευε και πιστεύει ότι η γνώση είναι το µοναδικό εφόδιο το οποίο δεν µπορεί κανείς να στο κλέψει, κανένας Τούρκος.

Χαρακτηριστικά η Κυριακού είχε γράψει ένα ποίηµα µε τίτλο «Η ποίηση» στο οποίο έλεγε:

«∆κιέβαζε γιε µου να χαρείς
Ώσπου µπόρεις µορφώθου
Για το δικό σου το καλό
Τζιαι του δικού µου πόθου

Γιατί τα γράµµατα εν φως
Στ’αµµάθκια του πλασµάτου
Όπου τζι’αν πάει παίρνει τα
Συνέχεια µητά του

Περιουσίες κλέφτουντες
Τζιαι µπαίνουν άλλοι µέσα
Εξήχασες που κόντεψεν
Να µας φορήσουν φέσαν;

Πούρταν οι Τούρτζοι στο νησί
Με βοηθόν την χούντα
Τζιαι κάτσαν µες τα σπίθκια µας
Τζι’ως σήµµερα κρατούντα

Αλλά τα γράµµατα το φως
Καλό µου παλλικάρι
Κανένας εν’εν άξιος
Τούτα να σου τα πάρει».

Τα χρόνια περνούσαν, πάντα όµως µε την πίκρα να βαραίνει την καρδιά και τον πόθο για επιστροφή. Η ζωή την αξιώνει να δει τα παιδιά της να µορφώνονται, να αποκαθίστανται επαγγελµατικά και να αποκτά 7 εγγόνια.

Επαγγελµατική πορεία

Είναι «η φωνή της κυπριακής γης», έτσι την έχει χαρακτηρίσει ο Γιώργος Νταλάρας. Μια γνήσια παραδοσιακή ερµηνεύτρια, µε ένα µαγικό φωνητικό ηχόχρωµα εµπλουτισµένο από βυζαντινά και µικρασιατικά µουσικά στοιχεία. Ασχολήθηκε µε την ερµηνεία παραδοσιακών τραγουδιών, το τσιάττισµα, τα ερωτικά δίστιχα και την ποίηση.

Είναι πάντα ετοιµόλογη, τόσο όταν συνοµιλεί µε κάποιον όσο κι όταν διαγωνίζεται ποιητικά σε δεκαπεντασύλλαβα δίστιχα. Το 1987 εξέδωσε την ποιητική της συλλογή «Κυπριακός Στίχος». Από το 1994 µέχρι και το 2011 συναντήθηκε δισκογραφικά και συνεργάστηκε µε το µουσικό σχήµα «Ανατολική Μεσόγειος» και τον Μιχάλη Χατζηµιχαήλ. Καρποί αυτής της συνεργασίας είναι 4 δισκογραφικές δουλειές και πολλά τραγούδια. Τα δηµοτικά τραγούδια της Κύπρου, τα τραγούδια της παράδοσης. ∆ηµοτικά τραγούδια ερµηνευµένα από την Κυριακού Πελαγία, άλλα µε δικούς της στίχους, µερικά άλλα να έχουν τη στιχουργική επιµέλεια από τον Μιχάλη Χατζηµιχαήλ και κάποια άλλα από άλλους καλλιτέχνες καταξιωµένους στο χώρο της παραδοσιακής µουσικής.

Η πρώτη δισκογραφική δουλειά της Κυριακούς παρέα µε το Μουσικό Σχήµα Μεσόγειος ήταν «Τα Παραλιµνίτικα 1» το οποίο κυκλοφόρησε το 1995, µε δώδεκα στο σύνολο τραγούδια. Με το «Περτίτζιν µου» να ξεχωρίζει, αφού έχει πλέον γίνει ο παραδοσιακός κυπριακός ύµνος. Όπως και το «Είπα σου χτενίστου λίον», που αδιαµφισβήτητα τραγουδήθηκε από µικρούς και µεγάλους.

Τραγούδια 20 χρονών, τα οποία µένουν αθάνατα

Ακολούθησε το 1997 ο δίσκος «Τα Παραλιµνίτικα 2», που περιέχει 15 τραγούδια. «Ο Αψέντης» είναι ένα από τα τραγούδια που η Κυριακού τραγούδησε µε την ξεχωριστή φωνή της και άφησε εποχή. Ένα τραγούδι που πηγάζει από τον Β’ Παγκόσµιο Πολέµο.

Μετά από 7 χρόνια, συγκεκριµένα το 2004, κυκλοφορεί το άλµπουµ µε όνοµα «Ολόασπρον πεζούνι», µε 11 τραγούδια. Ε τζιαι τωρά εγιώ ποια τραούθκια να γράψω; Όι πέτε µου, πόθεν να αρκέψω τζιαι που να σταµατήσω; Που το «Βάωσε τζαι ροµάνισε»; Όξα στο «Ελένη Ελενάρα µου»; Τόσες πολλές παραδοσιακές κοµµατάρες τραγουδισµένες από τη «Μαστόρισσα» που ήρθαν, έµειναν, άφησαν κι αφήνουν εποχή, οι οποίες υπάρχουν για να θυµίζουν στις νέες γενιές την παράδοση µας και ποιες τις ρίζες µας.

Σκιαγραφώντας την πορεία της Κυριακούς δε θα µπορούσαµε να παραλείψουµε τη συµβολή του ∆ήµου Παραλιµνίου. Συγκεκριµένα οι τρεις πρώτες δισκογραφικές δουλειές της Κυριακούς Πελαγίας παρέα µε το σχήµα «Ανατολική Μεσόγειος», αποτέλεσαν αποκλειστική χορηγία του ∆ήµου Παραλιµνίου. Στον αποχαιρετιστήριο λόγο της Κυριακούς προς τον αείµνηστο Νίκο Βλίττη λόγω της εκτίµησης που έτρεφε προς τον τέως δήµαρχο για την ουσιαστική στήριξη που της δόθηκε, για να µπορέσει να ηχογραφήσει τα άλµπουµ της, ανάφερε χαρακτηριστικά: «Άγαπας την παράδοσην έρκεσουν τζιαι µαζί µας επιέρωσες τζιαι κάµαµε τα τρία τα σι-ντί µας».

Η πορεία της όµως δεν τελειώνει εδώ, αφού το 2011 ακολουθεί ο τέταρτος και τελευταίος της δίσκος µε τίτλο «Γεια σου Μαστόρισσα». Ένας δίσκος µε 18 τραγούδια, εκτελέσεις και επανεκτελέσεις, που ηχογραφήθηκαν πριν τέσσερα χρόνια και όπως φαίνεται, θα µείνουν στην ιστορία για να µας υπενθυµίζουν ποια είναι η παράδοσή µας. Ένα από τα 18 τραγούδια αυτού του άλµπουµ, αποτελεί και το ερωτικό τραγούδι «Μες στου έρωτα το δύχτιν» σε στίχους της Κυριακούς Πελαγίας, το οποίο αποδεικνύει το πολύπλευρο ταλέντο της, «Μαστόρρισας» στο τραγούδισµα, στο γράψιµο και στο τσιάττισµα. ∆ίκαια χαρακτηρίζεται η «Μαστόρισσα» της Κυπριακής παράδοσης.

Απόσπασµα από το τραγούδι «Μες του έρωτα το δύχτιν»:

«Αγαπώ την τζι’αγαπάµε, έχουµεν το µυστικόν γιατ’η µάνα της µαλλώνει τούτον είναι το κακόν. Μα υπόψην εν την βάλλω, γλήορα εν να το δει µες στ’αγκάλια µου εν νάρτει το δικόν της το παιδίν».

Στο δίσκο «Γεια σου Μαστόρισσα» συµµετέχει στο τραγούδι, µαζί µε την Κυριακού, κι ο Γιώργος Νταλάρας.

Το µεγαλύτερο στοίχηµα όµως το έχει κερδίσει αφού κατάφερε να επηρεάσει εκτός από τους µεγαλύτερους, τα παιδιά και τους νέους, σε βαθµό που τους έφερε κοντά στο κυπριακό τραγούδι. Είναι, ήταν και θα είναι για πάντα άξια εκπρόσωπος της κυπριακής παράδοσης, των ηθών και των εθίµων. Τα όσα πρόσφερε δεν είναι απλά µια πολιτιστική και πολιτισµική προσφορά, αλλά ένα σηµαντικότατο εθνικό έργο, για το οποίο στις 29 ∆εκεµβρίου 2005 τιµήθηκε από τον τότε Πρόεδρο της Κυπριακής ∆ηµοκρατίας, Τάσσο Παπαδόπουλο, σε εκδήλωση στο Προεδρικό Μέγαρο.

«Το αναµενόµενο αλλά αναπάντεχο»

Πέµπτη 3 Μαρτίου του 2011, στις 4:10 το απόγευµα η Κυριακού σηκώνει το τηλέφωνο και καλεί τον συνεργάτη της, Μιχάλη Χατζηµιχαήλ, και του ανακοινώνει «Το αναµενόµενο αλλά αναπάντεχο» όπως το αποκάλεσε ο ίδιος, ήταν το τέλος της απίστευτης καλλιτεχνικής της πορείας, η απόσυρση της από τα µουσικά δρώµενα. Το «αναπάντεχο» και ξαφνικό τέλος στην αξιοθαύµαστη πορεία της Κυριακούς ήρθε έπειτα από 17 ολόκληρα χρόνια στο χώρο.

Το ανακοίνωσε µε τον τρόπο που ξέρει εκείνη καλύτερα, µέσα από ένα ιαµβικό δεκαπεντασύλλαβο δίστιχο που έλεγε το εξής:

«Εν φυσικόν κάθε αρκή να έχει τζι’έναν τέλος
τωρά µες τες κοτζιάκαρες είµαι γραµµένη µέλος».

Τόσο απλά, τόσο ξαφνικά κι αθόρυβα η Κυριακού αποχωρεί. Η ερµηνεία της αφήνει πίσω της µια άλλη διάσταση στο Κυπριακό Παραδοσιακό Τραγούδι, έγινε η γυναίκα θεµατοφύλακας της µουσικής µας παράδοσης. Αποχωρώντας στα 75 της χρόνια η Κυριακού Πελαγία αφήνει πίσω της την πιο χρυσή σελίδα του Κυπριακού Παραδοσιακού Τραγουδιού.

*Θερµές ευχαριστίες στον αξιότιµο καλλιτέχνη κ. Μιχάλη Χατζηµιχαήλ για την πολύτιµη βοήθειά του τόσο για το δηµοσιογραφικό σκέλος όσο και για το φωτογραφικό υλικό, το οποίο ανήκει στην προσωπική του συλλογή.