URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Από πού πήραν το όνομά τους οι διάφορες τοποθεσίες της περιοχής μας – του Νικόλα Ζουβάνη

Από πού πήραν το όνομά τους οι διάφορες τοποθεσίες της περιοχής μας – του Νικόλα Ζουβάνη

Μία περιήγηση στα τοπωνύμια της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου

Το Παραλίμνι έχει πάρει το όνομά του από τη λίμνη, δίπλα στην οποία είναι χτισμένο («παρά την λίμνην»). Το Παραλίμνι είναι γνωστό από τους ελληνιστικούς χρόνους. Στην περιοχή βρισκόταν η αρχαία πόλη Λεύκολλα (εξού και η πλατεία Λεύκολλα στον Πρωταρά). Στον Μεσαίωνα, στην περιοχή υπήρχαν διάσπαρτοι μικροί αγροτικοί οικισμοί. Ανασκαφές έχουν δείξει ότι αυτοί οι οικισμοί εγκαταλείφθηκαν τον 7ο αιώνα, ως επακόλουθο των αραβικών επιδρομών και οι κάτοικοί τους μετακινήθηκαν στην περιοχή της σημερινής πόλης. Ο Πρωταράς, παραθαλάσσια περιοχή του Παραλιμνίου, ονομάστηκε έτσι επειδή οι κάτοικοι της περιοχής μπορούσαν να δουν τον ήλιο να ανατέλλει πρώτοι (πρώτα ορώ) από το ύψωμά του. Μία άλλη εκδοχή υποστηρίζει ότι η περιοχή ονομάστηκε έτσι επειδή ο λόφος του Πρωταρά, που είναι αρκετά ψηλός, είναι το πρώτο σημείο που φαίνεται, όταν κάποιος πλησιάζει στην περιοχή από τη θάλασσα. Ακόμα μία εκδοχή λέει ότι η ονομασία προήλθε από το γεγονός ότι η περιοχή αυτή έβγαζε πρώτη τα φημισμένα πρώιμα λαχανικά. Από την άλλη ο Κάππαρης πήρε την ονομασία αυτή από τα πολλά φυτά της κάππαρης που βλαστούν εκεί.

Το όνομα Αγία Νάπα σημαίνει Άγιο δάσος. Η περιοχή πήρε την ονομασία της από την εικόνα της Παναγίας της Νάπης, δηλαδή της Αγίας του Δάσους και για συντομία ονομάστηκε “Αγία Νάπα“. Η εικόνα βρέθηκε κρυμμένη σε μια σπηλιά, πάνω από την οποία χτίστηκε εκκλησάκι και αργότερα μοναστήρι. Είναι η παλιά εκκλησία της Αγίας Νάπας που βρίσκεται μέσα στο μεσαιωνικό μοναστήρι. Λέγεται ότι η εικόνα κρύφτηκε εκεί στα χρόνια της Εικονομαχίας.

Όσον αφορά την ονομασία της Δερύνειας, πιστεύεται ότι εκεί εγκαταστάθηκαν έποικοι, ίσως μετά τον Τρωικό πόλεμο, από την αρχαία πόλη Γερήνεια που ήταν κοντά στην Πύλο της Πελοποννήσου. Μία άλλη εκδοχή είναι ότι το όνομα προήλθε από το όνομα κάποιου Άγγλου ή Φράγκου στρατηγού που στρατοπέδευσε κάποτε στην περιοχή «Βουνός» της Δερύνειας. Αυτό που σήμερα μπορούμε να θεωρήσουμε μαρτυρία για στήριξη του ισχυρισμού για την ονομασία της Δερύνειας, είναι ότι στα νοτιοανατολικά και ανάμεσα Δερύνειας και παραλίας υπάρχει τοποθεσία με αρχαίο οικισμό που ονομάζεται Θεριμειό ή Θερινειό.  Αργότερα έγινε «Δρυνιό», «Δρύνεια» και τέλος «Δερύνεια».

Όσον αφορά το χωριό Φρέναρος λέγεται ότι το όνομά του προήλθε από τα μεσαιωνικά χρόνια. Σε παλιούς χάρτες βρίσκεται σημειωμένο ως Frinaria. Λέγεται ότι προήλθε από τους Freres Mineures, μοναχούς που κατείχαν το μοναστήρι της Παναγίας Χορτακιώτισσας. Οι μοναχοί αναφέρεται ότι ονομάζονταν Φρεμενούριοι. Από την ονομασία Φρε Μινόρς (Φρεμινορς) λέγεται πως προήλθε η ονομασία Φρέναρος. Μία άλλη εκδοχή υποστηρίζει ότι το τοπωνύμιο Frenaria στα γαλλικά σημαίνει περιοχή, όπου κατοικούσαν μοναχοί. Είναι σύνθετη λέξη αποτελούμενη από το Freres (μοναχός) και το aria (περιοχή). Έτσι Frenaria σημαίνει περιοχή μοναχών και αργότερα μετονομάστηκε σε Φρέναρος.

Η Σωτήρα υπολογίζεται ότι ιδρύθηκε κατά τα Βυζαντινά χρόνια. Στους παλαιούς χάρτες το χωριό βρίσκεται σημειωμένο ως Sotira. Η Σωτήρα πιστεύεται ότι έχει αγιολογική ονομασία καθώς φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Σύμφωνα με τη λαϊκή γνώμη, το όνομα της Σωτήρας προήλθε από την εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, η οποία χτίστηκε τον 12ο αιώνα από τους Βυζαντινούς. Όμως σύμφωνα με έναν άλλο μύθο για τη δημιουργία του χωριού, υπήρχε ένας αρχαίος οικισμός κοντά στην παράκτια περιοχή της Αγίας Θέκλας. Μετά από επίθεση πειρατών, η ομάδα αναγκάστηκε να μετακινηθεί προς μια πιο ασφαλή ζώνη και κινήθηκαν προς το μέρος όπου η Σωτήρα βρίσκεται μέχρι σήμερα και έδωσαν αυτό το όνομα στο χωριό, λόγω της σωτηρίας τους από τους πειρατές.

Σύμφωνα με τον ιστορικό-λαογράφο Νέαρχο Κληρίδη, το χωριό Λιοπέτρι πήρε το όνομά του από τις λίγες πέτρες που είχε σε σύγκριση με τα γειτονικά του χωριά. Ένας λόγος που ενδυναμώνει την υπόθεση αυτή, είναι και η ύπαρξη πολλών λαξευμένων σπηλαίων στο κέντρο του σημερινού Λιοπετρίου, χωρίς να υπάρχει πειστικότερη εξήγηση στην τοπική παράδοση.

Το όνομα του χωριού Αυγόρου προέρχεται από τα λουτρά του βασιλέα της Σαλαμίνας Ευαγόρα, που βρίσκονται στην κοινότητα. Από Ευαγόριο μετατράπηκε σε Ευαγόρου και ακολούθως Αυγόρου. Μία άλλη εκδοχή υποστηρίζει ότι το όνομα του χωριού προήλθε από την φράση «εύκα τους όρους». Το χωριό ήταν σε χαμηλό υψόμετρο και δεν φαινόταν. Έτσι οι κάτοικοι έλεγαν στους περαστικούς «εύκα τους όρους για να το δεις».

Μιας και βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού, ας ρίξουμε μια ματιά στα τοπωνύμια μερικών παραλιών της περιοχής μας.

Όσον αφορά τις παραλίες του Δήμου Παραλιμνίου

Η μικρή, απομονωμένη παραλία Αρμυροπήγαδο που βρίσκεται και αυτή στον Κάππαρη πήρε το όνομά της προφανώς από ένα πηγάδι το οποίο είχε αλμυρό νερό.  Είναι κοντά στον κατασκηνωτικό χώρο των προσκόπων γι’ αυτό και συχνά αναφέρεται ως η Παραλία των Προσκόπων.  Πολύ συχνά θα τους δεις να ρίχνουν τη μικρή τους βάρκα στη θάλασσα.

Προχωρώντας συναντούμε την παραλία Ασπρόγκρεμμος ή αλλιώς Μ.Μ.Α.Δ. Η ονομασία Ασπρόγκρεμμος προήλθε από το γεγονός ότι στον συγκεκριμένο κόλπο υπάρχουν πολλοί άσπροι βράχοι από ασβεστόλιθο. Η ονομασία Μ.Μ.Α.Δ προήλθε από το κτηριακό συγκρότημα της μονάδας που βρίσκεται στην περιοχή.

Ακόμα μία μικρή και απομονωμένη παραλία, όχι πολύ γνωστή προς το ευρύ κοινό, είναι η παραλία Πεζουνόσπηλιοι ή αλλιώς Friendship Beach. Το όνομα Πεζουνόσπηλιοι προήλθε από το γεγονός ότι η σπηλιά αποτελούσε καταφύγιο για πολλά πεζούνια (περιστέρια).

Η παραλία Σκουταρόσπηλιοι ή Σκούταροι στον Κάππαρη, που είναι γνωστή ως Malama, λόγω του ομώνυμου ξενοδοχείου, ονομάστηκε έτσι λόγω των σπηλιών που υπάρχουν στον κόλπο της θάλασσας. Στα λατινικά η λέξη scutarium σημαίνει ασπίδα ή πολεμιστής. Λέγεται ότι οι σπηλιές αυτές ήταν παλιά καταφύγιο-κρυψώνας πολεμιστών ή κουρσάρων.

Η παραλία της Αγίας Τριάδας πήρε το όνομά της από το ομώνυμο εκκλησάκι. Με την πάροδο του χρόνου ολόκληρη η γύρω περιοχή ονομάστηκε Αγία Τριάδα.

Η παραλία που βρίσκεται ανάμεσα στα ξενοδοχεία Atlantica Sea Breeze και Crystal Springs, όπου σήμερα λειτουργεί το Thalassa Beach Club, ονομάζεται Βρυσούδια, το οποίο στην κυπριακή διάλεκτο σημαίνει μικρές πηγές, καθώς σύμφωνα με την παράδοση υπάρχουν μικρές πηγές που καταλήγουν στον κόλπο.

Όσον αφορά την περιοχή γνωστή ως Sirena Bay, λόγω του ομώνυμου beach bar, η πραγματική ονομασία του κόλπου και της γύρω περιοχής είναι Μηνάς (Minas Bay). Πιθανότατα αναφέρεται σε βυζαντινό κτήτορα.

H περιοχή με τοπωνύμιο Λούμα, στο ξενοδοχείο Golden Coast, είναι πια γνωστή ως Λιμανάκι ή Αλιευτικό καταφύγιο, μετά τη δημιουργία εκεί του λιμανιού. Επίσης πολλοί άρχισαν να την ονομάζουν Λιμανάκι του Αγίου Νικολάου, αφού πριν λίγα χρόνια χτίστηκε εκεί το ομώνυμο ξωκλήσι. H ονομασία Λούμα προήλθε από το γεγονός ότι παλιά οι κάτοικοι το καλοκαίρι έπλεναν τα πρόβατά τους εκεί.

Ακριβώς στον ίδιο κόλπο λίγο παρακάτω, κάτω από το εστιατόριο Kalamies, συναντάμε την παραλία με την ονομασία Έλληνες. Στην περιοχή αυτή υπάρχουν λαξευτοί τάφοι που ανευρέθηκαν πριν από πολλά χρόνια. Ευρήματα δεν διασώθηκαν. Όμως η ύπαρξη τους μαρτυρεί ότι υπήρχε εκεί αρχαίος οικισμός. Για το συγκεκριμένο όνομα της περιοχής υπάρχουν διάφορες επεξηγήσεις από διάφορους μελετητές. Σύμφωνα με τον Ιωάννη Θωμόπουλο το τοπωνύμιο Έλληνες δηλώνει τη θέση όπου υπήρχε ειδωλολατρικός ναός και χρονολογείται από τους βυζαντινούς αιώνες. Από την άλλη, σύμφωνα με τον Γ. Κακριδή, το όνομα Έλληνες έφτανε να σημαίνει τους χεροδύναμους άντρες, τα παλληκάρια.

Κατά τον J. Goodwin το τοπωνύμιο Περνέρα ή Περνάρα έχει σχέση με τόπο που χρησιμοποιείται σαν πέρασμα.  Έτσι η περιοχή της Περνέρας ενδεχομένως να χρησιμοποιούταν ως πέρασμα. Την ονομασία πήρε και η ομώνυμη παραλία και το ξενοδοχείο (Pernera Beach Hotel). Στην Αγία Νάπα υπάρχει παραλία με την ίδια ονομασία.

Η παραλία Ποτάμι, κοντά στο Alati by the Sea στην περιοχή Περνέρα, πήρε το όνομά της από ένα μικρό χείμαρρο που καταλήγει στον κολπίσκο.

Η παραλία στον Πρωταρά που ξεκινάει από το ξενοδοχείο Yianna Marie και τελειώνει στο ξενοδοχείο Silver Sands ονομάζεται «Βρύση», καθώς εκεί υπήρχε μία βρύση απ’ όπου έπαιρναν νερό οι κάτοικοι για να ποτίσουν τις καλλιέργειές τους. Η βρύση αυτή υπάρχει μέχρι και σήμερα κάπου κοντά στο ξενοδοχείο Vrissiana (εξού και το όνομα Vrissiana).

Η παραλία του Πρωταρά όπως λεγόταν παλαιότερα μετονομάστηκε αργότερα σε Fig Tree Bay. Το όνομα αυτό προέρχεται από μία συκιά που στέκεται μόνη της δίπλα στην παραλία. Κατ’ ακρίβειαν η ονομασία προήλθε από τους Άγγλους στρατιώτες κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας, οι οποίοι επισκέπτονταν συχνά την παραλία.

Ακολούθως συναντά κανείς την μικροσκοπική παραλία Ξισταρκά, που ονομάστηκε έτσι λόγω του ομωνύμου φυτού στην περιοχή.

Η όμορφη παραλία Βυζάκια, κοντά στο ξενοδοχείο Cavo Maris, πήρε το όνομά της από τις μικρές σκληρές πέτρες που υπάρχουν στην εκεί περιοχή, που ονομάζονταν έτσι.

Η περιοχή Green Bay, όπου ανακαλύφθηκε Νεολιθικός Οικισμός, ονομάζεται Νησιά. Προφανώς ονομάστηκε έτσι λόγω των πολλών βραχονησίδων που υπάρχουν στην περιοχή. Τα παλιά χρόνια ξεχώριζαν καλύτερα σαν δυο τρία νησάκια μαζί και αποτελούσαν φυσικό λιμάνι για πολλές ψαρόβαρκες. Η ονομασία Green Bay ενδέχεται να προήλθε λόγω του έντονου πρασίνου που υπήρχε στην περιοχή με ακακίες και ευκαλύπτους.

Ακολούθως συναντάμε την παραλία Γλυφάδες. Το όνομα αυτό προήλθε από τους κατοίκους, οι οποίοι συνήθιζαν να λένε «από εκεί που γλύφει το κύμα την ακτή». Εξού και το όνομα της παραθαλάσσιας περιοχής Γλυφάδα στην Αθήνα.

Η δημοφιλής παραλία του Κόννου, πήρε το όνομά της από το ομώνυμο πέτρωμα που διαθέτει η περιοχή, το οποίο έχει την ιδιότητα συγκράτησης του νερού γι’ αυτό και πιο παλιά το έβαζαν στις στέγες των σπιτιών.

Όσον αφορά τις παραλίες του Δήμου Αγίας Νάπας

Η παραλία Λιμνάρα, στο ξενοδοχειακό συγκρότημα Kermia, πήρε το όνομά της λόγω των ιδιαίτερα ρηχών νερών της, που την κάνουν να μοιάζει με μία μεγάλη λίμνη και έτσι την καθιστούν ιδανική για μικρά παιδιά.

Η παραλία Γλυκύ Νερό βρίσκεται σε έναν μικρό όρμο, ακριβώς κάτω από το εστιατόριο Maistralli και δίπλα στο ξενοδοχείο Grecian Sands. Η παραλία αυτή πήρε την ονομασία της από την πηγή με το φρέσκο νερό που κυλούσε ανάμεσα στους βράχους στην άκρη της παραλίας.

Η Βαθιά Γωνιά ή αλλιώς Sandy Bay βρίσκεται 400 μέτρα ανατολικά του Κόλπου Νησί (Nissi Bay) στην Αγία Νάπα, και ακριβώς εκεί το Nissaki Lounge Bar. H παραλία αυτή ονομάστηκε Βαθιά Γωνιά λόγω της βαθιάς εσοχής που σχηματίζεται στον κόλπο. Ως αποτέλεσμα η παραλία προστατεύεται πλήρως από τους ανέμους. Η ονομασία Sandy Bay προήλθε από το εξαιρετικά αμμώδες έδαφος της παραλίας.

Η δημοφιλής παραλία Nissi Beach, που προσελκύει χιλιάδες τουρίστες κάθε χρόνο, πήρε το όνομά της από το μικρό νησί που βρίσκεται λίγα μέτρα από την ακτή, από τους βράχους του οποίου τολμηροί τουρίστες και ντόπιοι, επιχειρούν συχνά βουτιές.

Προχωρώντας συναντά κανείς την μικροσκοπική παραλία Λατσί που βρίσκεται στο ξενοδοχείο Adams Beach. Το «λατσί» προέρχεται από την λέξη της κυπριακής διαλέκτου «λάκκος» (μικρό πηγάδι). Η παραλία προφανώς πήρε αυτό το όνομα λόγω του μικρού μεγέθους της. Έτσι σχετική ενδέχεται να είναι και η ονομασία του χωριού Λατσιά στην επαρχία Λευκωσίας και του χωριού Λατσί στην επαρχία Πάφου.

Η παραλία Λάντα, ονομάστηκε έτσι λόγω των ιδιαίτερα ήρεμων της νερών της, μιας και ο κόλπος επεκτείνεται αρκετά μέχρι την παραλία του Μακρόνησου με αποτέλεσμα να προστατεύεται αρκετά από τους ανέμους. Έτσι τα νερά μοιάζουν τόσο ήρεμα όσο μία λάντα (μικρή λίμνη).

Ένα σύμπλεγμα από κόλπους δημιουργούν την παραλία του Μακρόνησου. Τρεις κόλποι που εκτείνονται σε διαφορετικές κατευθύνσεις, ένας δυτικά, ο δεύτερος νοτιοδυτικά και ο τρίτος νοτιοανατολικά έχουν σαν αποτέλεσμα μια καλά προστατευμένη παραλία. Εξού και η ονομασία Μακρόνησος, μιας και η στεριά επεκτείνεται αρκετά.

Η παραλία της Αγίας Θέκλας βρίσκεται τρία χιλιόμετρα δυτικά του κέντρου της Αγίας Νάπας. Η παραλία πήρε το όνομά της από την Αγία στην οποία είναι αφιερωμένο το λαξευμένο στο βράχο εκκλησάκι και η πιο σύγχρονη λευκή εκκλησία.

Άλλες παραλίες της Αγίας Νάπας, η προέλευση της ονομασίας των οποίων παραμένει άγνωστη είναι: Άμμος του Καμπούρη, Πανταχού, Λούκκος Του Μάντη, Κατσαρκά, Ζιάτζι.

Πληροφορίες για την σύνθεση του άρθρου πάρθηκαν από το βιβλίο «Τα Τοπωνύμια του Παραλιμνίου» του Ευθύμιου και Δέσπως Ευθυμίου, από τις επίσημες ιστοσελίδες των δήμων και από ντόπιους κατοίκους.

*Ο Νικόλας Ζουβάνης – Φοιτητής διαπολιτισμικής επικοινωνίας, μετάφρασης και διερμηνείας.