URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Who in the name is Santa? Του Χρίστου Κυριάκου

Who in the name is Santa? Του Χρίστου Κυριάκου

Πριν ξεκινήσουµε για το µεγάλο ταξίδι, ας κάνουµε πρώτα αντιληπτό ένα σηµαντικό γεγονός. Ο Santa Claus, δεν είναι ο Άγιος Βασίλης, αλλά ο Άγιος Νικόλαος! Και κάτι ακόµη. Η Coca-Cola δε φταίει για όλα!. Ακούγεται κάπως περίεργη η ιστορία, αλλά είναι σηµαντικό να γνωρίζουµε ολόκληρη την αλήθεια. Το µόνο σίγουρο είναι ότι ο σηµερινός Santa Claus δε µοιάζει µε κανένα Άγιο µας.

Η ιστορία ξεκινάει από τα Μύρα της Λυκίας, τον 3ον αιώνα µ.Χ.. Εκεί γεννήθηκε ο Άγιος Νικόλαος, προστάτης των ναυτικών. Από µικρός θα χάσει τους γονείς του. Αυτό, δε θα τον αποτρέψει απ’ το να χαρίσει ολόκληρη την περιουσία του στους φτωχούς. Αφιερώνει τη ζωή του στο Θεό, αλλά και στους συνανθρώπους του. Η φήµη του για τον αλτρουισµό του, θα κάνει το γύρο του κόσµου µέσω των ναυτικών. Όλοι στο καράβι τους είχαν από µια εικόνα.

Το όνοµα Saint Nikolaus (Άγιος Νικόλαος) αρχίζει να ριζώνει σ’ ολόκληρο τον κόσµο. Η Μόσχα και το Άµστερνταµ τον ανακηρύσσουν ως προστάτης τους. Αν και ο προτεσταντισµός απαγόρευε σε πολλές χώρες την αναγνώριση των Αγίων, ο Sinter Klaas ή Sint Nicolaas, όπως τον έλεγαν, γιορταζόταν κανονικά στις 6 ∆εκεµβρίου, ανήµερα της κοίµησης του Αγίου. Σε κάποιες χώρες, όπως η Ολλανδία, παρουσιάζεται να έχει και βοηθό. Ένα παιδί από την Αιθιοπία, το µαύρο Πίτ. Λέγεται ότι τον απελευθέρωσε στα Μύρα. Έκτοτε, από ευγνωµοσύνη, ήταν πάντα µαζί του.

Μέσω των Ολλανδών αποίκων, που µετανάστευαν στη Νέα Υόρκη, ο Άγιος Νικόλαος γίνεται γνωστός και στην Αµερική. Το 1773 οι Αµερικάνοι τον παρουσιάζουν ως σύµβολο πατριωτισµού, σε αντίθεση µε τους Άγγλους που είχαν τον Άγιο Γεώργιο. Το 1804, όταν John Pintard θα ιδρύσει τη “New York Historical Society”, τον κατονοµάζει προστάτη της Νέας Υόρκης. Μέχρι εδώ βλέπουµε την πιο καθαρή απεικόνιση του Αγίου Νικόλαου.

Το 1809 η ιστορία αρχίζει και αλλάζει. Ο Washington Irving, συγγραφέας και µέλος της “New York Historical Society” παρουσιάζει τον Άγιο Νικόλαο, σε µια ιστορία, ως ένα µικροκαµωµένο Ολλανδό που καπνίζει πίπα. Πέραν αυτού, µπαίνει από τις καµινάδες των σπιτιών και αφήνει δώρα. Κάπου εδώ αρχίζει να φθείρεται η φιγούρα του Αγίου.

Η εικόνα αυτή αλλάζει ριζικά το 1823. Ο Clement Clark Moore, καθηγητής Θεολογικής Σχολής, εµφανώς επηρεασµένος απ’ την ιστορία του Irving, συγγράφει ένα ποίηµα µε τίτλο “A visit from St. Nicholas”, αν και πλέον είναι γνωστό ως “The Night before Christmas”. Στο ποίηµα παρουσιάζει τον St. Nicholas ως ένα είδος χαριτωµένου ξωτικού, µε µεγάλα γένια, παχουλός µε στρογγυλή κοιλιά, να καπνίζει πίπα και να είναι φορτωµένος µε ένα σακί δώρα. Τα ρούχα του ήταν ελαφρώς λερωµένα απ’ τα τζάκια που τρύπωνε. Το ποίηµα αυτό  θα γίνει πολύ αγαπητό από τους Αµερικάνους και θα γνωρίσει αµέτρητες µετατροπές. Εν τέλει, κάπου στις αρχές του 1900, θα αλλάξουν και τον αρχικό του τίτλο και θα γίνει “A visit from Santa Claus”. Εδώ χάνεται παντελώς ο Άγιος Νικόλαος και µένει ο Santa Claus.

Οι πρώτες απεικονίσεις του Santa Claus γίνονται το 1837, από τον Robert Weir και αργότερα από τον Theodore Boyd. Η πιο κοντινή απεικόνιση µε το σηµερινό Santa θα γίνει από το Γερµανό γελοιογράφο Thomas Nast το 1862 µε 63. Ο Nast, που ζούσε στην Αµερική, θα συνδυάσει κάποια προχριστιανικά έθιµα που είχε η Γερµανία µε τα δεδοµένα που είχε ο Santa την τότε εποχή. Τα στοιχεία που συνδύασε ήταν το έθιµο της κάλτσας και της µπότας κοντά στο τζάκι και το χριστουγεννιάτικο δέντρο.

Σύµφωνα µε την λαογραφία της Γερµανίας, υπήρχε µια θεότητα ο Odin. Αυτός είχε άσπρα γένια και ερχόταν µε το οκτάποδο άλογο του να φέρει δώρα στα παιδιά. Επειδή το άλογο του πεινούσε έπρεπε να έχουν κοντά στο τζάκι µπότες και κάλτσες γεµάτα άχυρα για να το ταΐσουν.

Όσον αφορά το χριστουγεννιάτικο δέντρο, αν και λέγεται ότι είναι γερµανικό προϊόν η ιστορία το αµφισβητεί. Από τα µεσαιωνικά χρόνια οι άνθρωποι συνήθιζαν να στολίζουν δέντρα για να έχουν καλή σοδειά. Τη σηµερινή µορφή του θα τη δώσει ο Γερµανός ιερέας Martin Luther. Σύµφωνα µε το θρύλο, καθώς περπατούσε στο δάσος, είδε τα αστέρια να λάµπουν µέσα από τα κλαδιά. Μ’ αυτό τον τρόπο λέγεται ότι συνέλαβε την ιδέα τοποθέτησης χριστουγεννιάτικου δέντρου στα σπίτια, για να απεικονίζει τον έναστρο ουρανό απ’ όπου µας ήρθε ο Χριστός.

Όλα αυτά θα τα συνδυάσει ο Nast και το 1862 θα ζωγραφίσει τον πρώτο Santa Claus, που φορούσε ρούχα όπως τη σηµαία της Αµερικής. Στις 3 Ιανουαρίου το 1863 θα έρθει η πρώτη έγχρωµη εικονογραφηµένη δηµοσίευση στο περιοδικό Harper. Ο Nast, επηρεασµένος από τον εµφύλιο, που µάστιζε την Αµερική, ζωγραφίζει τον Santa να φέρνει δώρα στους στρατιώτες έχοντας έλκηθρο και τάρανδους να τον σέρνουν.  Έχοντας ως αρχική µορφή αυτή την εικόνα, ο Santa θα αρχίσει να τελειοποιείται. Όσον αφορά τα ηλεκτρικά λαµπάκια, τοποθετήθηκαν το 1882 από ένα συνεργάτη του Thomas Edison, τον Eduard Johnson. Πριν τα λαµπάκια έβαζαν κεριά. Ο Nast, εν µέρει, είναι αυτός που θα δώσει τις κατευθυντήριες γραµµές για το σηµερινό Santa Claus. Θα τον σχεδιάζει για περισσότερο από 30 χρόνια και θα του καθιερώσει τα κόκκινα ρούχα.

Στις σκανδιναβικές χώρες η ιστορία είναι ελαφρώς διαφορετική. Η δική τους ιστορία ξεκινάει παραδόξως και πάλι από ένα ποίηµα, το Tomten. Συγγραφέας του ήταν ο Viktor Rydberg. Το Tomten, ήταν ένα ξωτικό από τη σκανδιναβική µυθολογία. Στο ποίηµα ο Rydberg το παρουσιάζει να παραµένει άγρυπνο τη µέρα των Χριστουγέννων και να συλλογίζεται τη ζωή. Η ιστορία έχει την ίδια συνέχεια. Η Σουηδέζα  ζωγράφος Jenny Nystrom θα µετατρέψει το ξωτικό σε ένα περίεργο άνθρωπο µε µεγάλα άσπρα γένια και κόκκινο σκούφο. Από τότε οι ζωγραφιές της Nystrom θα συνδεθούν µε τα Χριστούγεννα και τα δώρα και θα κυριαρχήσουν στα ηµερολόγια και τις ευχητήριες κάρτες τις επόµενες χρονιές. Η Σουηδία πριν την Santa-εποχή θα έχει το Jultomten (Jul – Tomten) για Santa. Παρόµοιες ιστορίες έχουν και οι άλλες κοντινές χώρες µε το Julenisse στη ∆ανία, Julenisse στη Νορβηγία και Joulupukki στη Φιλανδία. Αξιοσηµείωτο χαρακτηριστικό στη Φιλανδία είναι ότι αφού ο Santa έφτασε παντού, το Joulupukki έγινε πια τάρανδος του Santa!!.

Η τελευταία πινελιά στο πορτρέτο του Santa θα έρθει από την Coca Cola το 1931. Επειδή το αναψυκτικό δεν έκανε πωλήσεις τον χειµώνα, η εταιρεία ήθελε  να το προωθήσει και να το συνδέσει µε το χειµώνα και το κρύο. Ο πιο κατάλληλος που θα µπορούσε να το προωθήσει, δεν ήταν άλλος από το γνωστό πλέον Santa Claus. Το υπόλοιπα απλά είναι µια ιστορία.

Η ιστορία δυστυχώς δεν είναι όπως την ξέρουµε όλοι. Γιορτάζουµε βασικά έθιµα που δεν είναι δικά µας. Η άγνοια και η αδιαφορία για τα έθιµα, µας έφεραν σ’ αυτήν τη θέση που βρισκόµαστε σήµερα. Τα έθιµα µας δείχνουν να σβήνουν σε βάθος χρόνου, αφού εµείς οι ίδιοι ακολουθάµε έθιµα και συνήθειες άλλων χωρών. Είναι σηµαντικό, για όλους µας, να γνωρίζουµε την ιστορία µας. Είναι κρίµα και άδικο πολιτισµοί σαν τους δικούς µας να αγνοούνται από εµάς τους ιδίους. Φέτος, ας κάνουµε την αλλαγή. Ας τιµήσουµε τους προγόνους µας. Την Πρωτοχρονιά, ας την τιµήσουµε µε το δικό µας Άγιο Βασίλειο, τον ιδρυτή της ξακουστής φιλανθρωπικής πολιτείας “Βασιλειάδα”.

Jonathan_G_Meath_portrays_Santa_Claus