URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Ρε Αλέξης, ο άγνωστος κύπριος επαναστάτης – του Χρίστου Κυριάκου

Ρε Αλέξης, ο άγνωστος κύπριος επαναστάτης – του Χρίστου Κυριάκου

Μετά τον θάνατο του Ιακώβου Α’ (1398), στον θρόνο ανεβαίνει ο γιος του, Ιανός, που στέφεται βασιλιάς της Κύπρου. Ήταν ο 13ος βασιλιάς, κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Την τότε εποχή, οι Γενουάτες, είχαν στην κατοχή τους την Αμμόχωστο αλλά και την Κερύνεια, πόλεις ιδιαίτερα σημαντικές, με πρόσβαση στην θάλασσα. Ο λαός της Κύπρου ήταν εξαθλιωμένος απ’ τους πολέμους, αλλά και τις βαριές φορολογίες. Οι δε επιδημίες και λιμοί, έκαναν τις δύσκολες εποχές δυσβάσταχτες.

Ο βασιλιάς Ιανός, 3 χρόνια μετά την στέψη του, προσπάθησε να εφαρμόσει ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο, προκειμένου να καταλάβει την Αμμόχωστο. Το σχέδιο αυτό προέβλεπε συνομωσία με ένα ιερωμένο, ονόματι Γρηγόριο. Ήταν ο πνευματικός του Αντώνιο ντε Κάρκο, διοικητή της πόλης της Αμμοχώστου. Σύμφωνα με το σχέδιο, ο ιερωμένος Γρηγόριος, θα δολοφονούσε τον διοικητή και θα άνοιγε τις πύλες ώστε να μπουν μέσα οι στρατιώτες. Ως αντάλλαγμα ο Ιανός θα τον έκανε επίσκοπο της Αμμοχώστου. Τελικά, την τελευταία στιγμή το σχέδιο προδόθηκε και 28 άτομα απαγχονίστηκαν.

Με το πέρας του συμβάντος, οι δυο πλευρές είχαν συνομιλίες προκειμένου να σταματήσουν οι εχθροπραξίες και να υπάρξει ειρήνη. Ο Ιανός, αν και συμφώνησε να σταματήσουν οι μάχες, προσπάθησε εκ νέου να καταλάβει την Αμμόχωστο. Αφού επέβαλε ειδικές φορολογίες, συγκέντρωσε στρατό και επιτέθηκε ξανά στους Γενουάτες σε μια μάχη που κράτησε 3 χρόνια, χωρίς να υπάρξει ουσιαστικό αποτέλεσμα. Δυο χρόνια αργότερα, το 1408, οι Γενουάτες προσπάθησαν να καταλάβουν και την Λεμεσό αλλά αποκρούστηκαν.

Τα χρόνια που ακολούθησαν, το νησί θα ταλαιπωρηθεί εκ νέου από επιδημίες αλλά και επιδρομές ακριδών που κατάστρεφαν την γεωργία. Εν τω μεταξύ, η Κύπρος, είχε γίνει ορμητήριο των πειρατών κατά των Μουσουλμάνων μαμελούκων (στρατιωτικές δυνάμεις δούλων) που ζούσαν στις γύρω χώρες. Με το αζημίωτο βέβαια αφού ο βασιλιάς έπαιρνε μερίδιο απ’ τα λάφυρα αλλά και κέρδη απ’ τις αγοραπωλησίες των σκλάβων.

Ο Σουλτάνος της Αιγύπτου Al-Ashraf Sayf-ad-Din, γνωστότερος με το όνομα Barsbay, προσπάθησε μέσω συνομιλιών να σταματήσει το φαινόμενο της πειρατείας, που υπέθαλπε το βασίλειο της Κύπρου, αλλά τα αποτελέσματα δεν ήταν αναμενόμενα. Το συγκεκριμένο γεγονός τον εξόργισε και έτσι το 1424 έστειλε μια μικρή δύναμη μαμελούκων στην Λεμεσό όπου έγινε ως πρώτη φάση, μια μάχη. Ένα χρόνο αργότερα ξανάστειλε μεγαλύτερο στράτευμα που λεηλάτησε την Αμμόχωστο, Λάρνακα και Λεμεσό. Ο Ιανός με επιστολές προς τον Πάπα Μαρτίνο τον Ε’, ζήτησε βοήθεια χωρίς ουσιαστική ανταπόκριση.

Οι διαμάχες με την Αίγυπτο θα συνεχιστούν. Το καλοκαίρι του 1426 θα γίνει μια από τις πιο μεγάλες μάχες που συνέβησαν ποτέ στο νησί. Ο σουλτάνος στέλνει στην Κύπρο τεράστιο στράτευμα που πολιόρκησε εκ νέου την Λεμεσό. Ο βασιλιάς Ιανός συγκέντρωσε τον στρατό του και έδωσε μια μεγάλη μάχη στην Χοιροκοιτία. Ο στρατός του βασιλιά ήταν εντελώς ανοργάνωτος και οι στρατιώτες άπειροι για τέτοια μάχη. Το αποτέλεσμα ήταν να λεηλατηθεί η Λάρνακα και Λευκωσία πριν να αναχωρήσουν οι μαμελούκοι με χιλιάδες λάφυρα και αιχμάλωτο τον βασιλιά Ιανό.

Η αναχώρηση των μαμελούκων της Αιγύπτου, σε συνδυασμό με την απουσία στρατού και διοίκησης, οι δουλοπάροικοι Κύπριοι εξεγέρθηκαν μαζικά, υπό τις οδηγίες ενός ατόμου, ονόματι Αλέξης. Το συγκεκριμένο πρόσωπο, που σύμφωνα με τα στοιχεία που διασώζονται, ήταν σταβλάρχης, ξεσήκωσε τους δουλοπάροικους και έθεσε υπό τον έλεγχο του το μεγαλύτερο μέρος του νησιού. Πέραν αυτού, διόρισε δικούς του διοικητές σε πολλά σημεία όπως Μόρφου, Λεμεσό, Λεύκα. Το Λευκόνοικο, σύμφωνα με τις πληροφορίες, ήταν το αρχηγείο του Αλέξη που πλέον ονομαζόταν Ρε Αλέξης, δηλαδή βασιλιάς Αλέξης (προέρχεται από το λατινικό Rex – Ρήγας – Ρε). Οι ακόλουθοι του Ρε Αλέξη θα λεηλατήσουν τις αποθήκες και οι τροφές θα διανεμηθούν σε όλους τους πολίτες.

Αυτό που κατάφερε ο Ρε Αλέξης ήταν πολύ πρωτοποριακό και προκάλεσε τρόμο στα Ευρωπαϊκά κράτη. Η επανάσταση των δουλοπάροικων, σε συνδυασμό με την κατάληψη της εξουσίας ήταν πολύ σπάνιο φαινόμενο. Ο ιστοριογράφος Λεόντιος Μαχαιράς αναφέρεται σ’ αυτό το γεγονός με ύφος υποτιμητικό αφού ήταν προσηλωμένος εκ παραδόσεως στους καθιερωμένους θεσμούς.

Ο Ρε Αλέξης θα κρατήσει την εξουσία για μερικούς μήνες πριν θανατωθεί με βίαιο τρόπο. Για να κατασταλεί το κίνημα, οι Φράγκοι και Κύπριοι ευγενείς, ζητήσαν βοήθεια  απ’ την Ευρώπη. Την ίδια μέρα που θα θανατωθεί ο Ρε Αλέξης θα επιστρέψει και ο Βασιλιάς Ιανός απ’ το Κάιρο, αφού πρώτα γελοιοποιήθηκε και εξευτελίστηκε απ’ τον Σουλτάνο.  Το 1432, ο βασιλιάς Ιανός, καταβεβλημένος θα αρρωστήσει και θα πεθάνει, αφήνοντας για “λάφυρα” τον φόρο υποτέλειας της Κύπρου προς τον σουλτάνο της Αιγύπτου.

Την ίδια χρονιά ανεβαίνει στον θρόνο ο Ιωάννης ο Β’ […]