URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Ο βασιλιάς της προπαγάνδας

του Χρίστου Κυριάκου

Ο βασιλιάς της προπαγάνδας

Ο Edward Louis James Bernays, όπως ήταν το πλήρες όνοµά του, γεννήθηκε το 1891, στην Βιέννη, από Εβραίους γονείς. Είχε στενή συγγένεια µε τον διάσηµο ψυχολόγο, Sigmund Freud και απ’ τις δύο πλευρές. Η µητέρα του, Anne, ήταν αδερφή του Freud και ο πατέρας του, Ely Bernays, ήταν αδερφός της γυναίκας του Freud. Μ’ αυτό το γενεαλογικό δένδρο, ο Edward Bernays, θέλοντας και µη, κάτι θα έπαιρνε από τον Freud.

Ένα χρόνο µετά τη γέννησή του, η οικογένεια του θα µετακοµίσει, µόνιµα πλέον, στη Νέα Υόρκη. Εκεί θα εγγραφεί στο σχολείο DeWitt Clinton, όπου παράλληλα θα µελετήσει ενδελεχώς τον θείο του. Μετέπειτα, θα σπουδάσει γεωργός, στο πανεπιστήµιο Cornell, ασχέτως ότι προτίµησε να δουλέψει σαν δηµοσιογράφος.

Η καριέρα του ξεκίνησε επίσηµα το 1913, όπου και δούλευε σαν ατζέντης σε εφηµερίδα, παρέχοντας διάφορες συµβουλές σε θέατρα και µπαλέτα. Αυτό, για τον Edward Bernays ήταν σαν παιχνίδι, αφού οι δυνατότητές του, σαν συµβουλάτορας, ήταν τροµακτικά µεγάλες. Την ίδια χρονιά, ο ηθοποιός Richard Bennett, θα ζητήσει τη βοήθειά του προκειµένου να προστατέψει µια θεατρική παράσταση, που ανέβαζε στο σανίδι, όπου υποστήριζε τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση ενάντια στην παρέµβαση της αστυνοµίας. Αυτός, χωρίς να χάσει χρόνο, θα συγκροτήσει µια οµάδα, που ονοµαζόταν “Medical Review of Reviews Sociological Fund”, οπού εν µέρει, εξέταζε την καταπολέµηση των αφροδισιακών νοσηµάτων. Αυτή η εικονική οµάδα, που έστησε ο Edward, θα αφυπνίσει τον κόσµο και θα τον κάνει να δει το θέατρο µε άλλο µάτι, αφήνοντας την αστυνοµία ανήµπορη να δράσει. Πέραν αυτού, καταφέρνει να πείσει διάφορα περιοδικά να γράφουν, ότι η παρακολούθηση µπαλέτου είναι άκρως διασκεδαστική, µε αποτέλεσµα ο κόσµος να συρρέει στις αίθουσες να δει µπαλέτο. Τόσο απλά!

Κατά τη διάρκεια του Α’ παγκοσµίου πολέµου, θα συνεργαστεί µε άλλους ειδικούς, στην επιτροπή δηµόσιων πληροφοριών της Αµερικής, µια οµάδα που ήταν υπό την εποπτεία του προέδρου της  χώρας Woodrow Wilson. Ο Edward, προτείνει να πλασαριστεί η ιδέα, ότι οι πολεµικές προσπάθειες της Αµερικής, αποσκοπούσαν στο να φέρει τη δηµοκρατία σ’ ολόκληρη την Ευρώπη. Η συγκεκριµένη ιδέα θα φέρει εξαιρετικά αποτελέσµατα, γεγονός που εξέπληξε ακόµη και τον ίδιο. Αναρωτιόταν κιόλας, αν το συγκεκριµένο προπαγανδιστικό µοντέλο θα απέφερε τα ίδια αποτελέσµατα σε περίοδο ειρήνης. Ο ίδιος βέβαια, απέφευγε να χρησιµοποιεί τον όρο προπαγάνδα, γιατί χρησιµοποιείτο απ’ τους Γερµανούς, έτσι προωθούσε τον όρο “δηµόσιες σχέσεις”.

Με τα χρόνια να περνάνε, αρχίζει να αναπτύσσει τις δικές του ιδέες, συνδυάζοντάς τες πάντοτε, µε τις απόψεις του θείου του, αλλά και των  Gustave Le Bon και Wilfred Trotter. Πίστευε ότι οι κυβερνήσεις δεν έπρεπε να βασίζονται στις απόψεις του λαού, γιατί ο κόσµος µπορούσε εύκολα να αλλάξει τις απόψεις του, έτσι θα µπορούσε εύκολα να ψηφίσει ένα λανθασµένο άτοµο ως εκπρόσωπό του. Θεωρούσε πως έπρεπε να οδηγούνται προς τις σωστές κατευθύνσεις, απ’ τα σωστά άτοµα. Ήθελε να αναπτύξει ένα µοντέλο, όπου θα µπορούσε να καλουπώνει τα κίνητρα και τις σκέψεις του λαού, ώστε να κατευθύνονται προς ένα καθορισµένο σηµείο.

Κατά τη δεκαετία του 1920, ο Edward θα συνάψει συµφωνία µε µια εταιρεία προκειµένου να προωθήσει τα τσιγάρα, ώστε να καπνίζονται περισσότερο απ’ τις γυναίκες. Την τότε εποχή, το συγκεκριµένο θέµα ήταν ταµπού, αφού οι γυναίκες δεν έπρεπε να καπνίζουν καθόλου ή να καπνίζουν σε κάποιες συγκεκριµένες περιοχές. Εννοείται πως όσες κάπνιζαν, δεν είχαν και την καλύτερη άποψη απ’ τον κόσµο. Αυτός, χρησιµοποιώντας το διάσηµο εορταστικό γεγονός του Easter parade, θα προσλάβει γυναίκες, όπου κάπνιζαν καθ’ όλη τη διάρκεια της γιορτής έχοντας σαν φράση το “torches of freedom” (δάδες της ελευθερίας). Αυτό θα συσπειρώσει όλες τις γυναίκες, που αρχίζουν να καπνίζουν ανεξέλεγκτα, κάνοντας τη συγκεκριµένη γιορτή ως µια απ’ τις σηµαντικότερες στιγµές στην καταπολέµηση των κοινωνικών φραγµών.

Μια απ’ τις αγαπηµένες τεχνικές του Edward Bernays, ήταν το “third party authorities”. Συνήθιζε να λέει, ότι: “Άν µπορείς να επηρεάσεις τους ηγέτες, µε ή χωρίς τη συγκατάθεσή τους, µπορείς αυτόµατα να ελέγξεις και τους ανθρώπους που τον εµπιστεύονται.” Μ’ αυτή την τεχνική ο Edward θα πλασάρει το µπέικον ως ένα υγιές αλλά και θρεπτικό προϊόν! Ως αρχή θα κάνει µια απλή έρευνα, όπου ανακαλύπτει πως το πρωινό των Αµερικάνων ήταν πολύ απλό και χαµηλό σε ενέργεια. Μαθαίνει κιόλας απ’ τον γιατρό του, ότι την νύκτα που κοιµόµαστε χάνουµε ενέργεια, έτσι το πρωινό θα πρέπει να είναι πολύ δυνατό, ώστε να σου δίνει ενέργεια να κρατηθείς, καθ’ όλη τη διάρκεια της ηµέρας. Πέραν αυτού, θα στείλει και διάφορα ερωτηµατολόγια σε γιατρούς, όπου τους ρωτούσε κατά πόσο ένα πρωινό θα έπρεπε να ήταν διαιτητικό ή αυξηµένο σε ποσότητα και ενέργεια. Όλοι απάντησαν το δεύτερο. Την εποµένη µέρα, σε όλα τα Μ.Μ.Ε. “έπαιζε” η συγκεκριµένη είδηση που πρότεινε να τρώνε µπέικον το πρωί, γιατί σου δίνει πολλή ενέργεια. Έξαλλου το συνιστούσαν και οι γιατροί. Τα υπόλοιπα µε το µπέικον, σαν πρόγευµα είναι ιστορία.

Πέραν αυτού του γεγονότος, ο Edward Bernays θα χρησιµοποιήσει ξανά τη συγκεκριµένη τεχνική για χάρη της  Lucky Strike, όπου ήθελε να προωθήσει τα πράσινα πακέτα τσιγάρων, µονάχα για κοπέλες. Αυτός θα προωθήσει το πράσινο χρώµα σε διάφορους interior και fashion designers κάνοντας το συγκεκριµένο χρώµα trend εποχής. Βλέποντας το πράσινο χρώµα να κινείται παντού, ο γυναικείος πληθυσµός θα λατρέψει το καινούριο πακέτο τσιγάρων, το οποίο θα κάνει ανάρπαστες πωλήσεις.

Απ’ τις πιο µεγάλες προπαγάνδες που έκανε ο Edward ήταν µια πολιτική προπαγάνδα, που έγινε κατά τη διάρκεια του 1954, όπου κατάφερε να ανατρέψει τον δηµοκρατικά ελεγµένο πρόεδρο της Γουατεµάλας, Jacobo Árbenz και να λήξει την επανάσταση που γινόταν στη χώρα. Ο Edward κατάφερε να πείσει τον κόσµο, πως ο πρόεδρος της Γουατεµάλας ήταν κοµµουνιστής. Έτσι σε συνδυασµό µε τον τότε ψυχρό πόλεµο,  ο πρόεδρος ήταν “αγκάθι” για την κοινωνία και γενικότερα για τον κόσµο ολόκληρο. Αυτό βέβαια έγινε για χάρη της εταιρείας, United Fruit Company (UFC), που είχε τεράστια κέρδη από το χαµηλό κόστος παραγωγής στη χώρα. Η συγκεκριµένη εταιρεία έκανε πολύ µεγάλες πωλήσεις από το εµπόριο της µπανάνας και όπως αναφέρεται στο βιβλίο “The Father of Spin: Edward L. Bernays & The Birth of PR”, ο όρος “Κυβέρνηση της µπανανίας” βγήκε απ’ αυτό το γεγονός.

Ο Edward Bernays, προτού αφυπηρετήσει, θα καταφέρει να συγγράψει αµέτρητα βιβλία και κείµενα για την προπαγάνδα και τις δηµόσιες σχέσεις, κάνοντας τον, ίσως, τον πιο σηµαντικό άνθρωπο στον συγκεκριµένο τοµέα. Βέβαια τα πράγµατα γι’ αυτόν δεν ήταν πάντα ρόδινα, αφού δεχόταν ανέκαθεν κριτική για το ότι προωθούσε τη συγγένεια του µε τον Sigmund Freud. Το µόνο όµως που τον σόκαρε, απ’ όλη την κριτική και τα σχόλια που είχε, ήταν όταν έµαθε πως ο Goebbels, ο υπεύθυνος προπαγάνδας του Hitler, στηριζόταν στις ιδέες του και συγκεκριµένα στο βιβλίο που έγραψε το 1923  “Crystallizing Public Opinion”. Θα αφήσει την τελευταία του πνοή στις 9 Μαρτίου του 1995, στην Μασαχουσέτη σε ηλικία 103 ετών.