URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Η επόμενη γένια

Ανάλυση: Βέρα Κοσµά

Η επόμενη γένια

Καλωσήρθατε στον κόσµο των σηµερινών παιδιών. Των παιδιών του tablet και του smartphone, της τεχνολογίας και της ψηφιακής επικοινωνίας. Των παιδιών που µεγάλωσαν κυριολεκτικά µπροστά από µια οθόνη, υπολογιστή Η’ κονσόλας.

Το Vantage βουτάει στα άδυτα της γενιάς που θα αµφισβητηθεί όσο καµία άλλη.

Χωρίς καµία αµφισβήτηση η τεχνολογική επανάσταση µετά το τέλος του Ψυχρού Πολέµου και την εποχή του Aids αποτελεί την τελευταία ανατρεπτική πράξη. Οι υπολογιστές, τα tablets, τα smartphones και κάθε λογής gadgets, κατακλύζουν κυριολεκτικά την αγορά και τα σπίτια µας και έχουν γίνει αναπόσπαστο µέρος της καθηµερινότητάς µας. Τα social media, οι σειρές, τα παιχνίδια, τα έξυπνα βιντεάκια στο youtube µας «κλέβουν» όλο και περισσότερο χρόνο από τη ζωή µας και µας βυθίζουν σ’ ένα καταιγισµό πληροφοριών, που δεν είναι απαραίτητα καλός.

Πολύ λογικό, εποµένως, τα παιδιά όταν γεννιούνται σ’ ένα περιβάλλον περικυκλωµένο από την τεχνολογία και το διαδίκτυο να είναι κι αυτά δέκτες αυτής της τεχνολογικής επανάστασης. Ακόµα πιο λογικό όταν βλέπουν τόσο παθιασµένους τους µεγάλους µ’ αυτά, τα «παιχνίδια» να θέλουν και οι ίδιοι να παίξουν µε αυτά, αφού µε αυτό τον τρόπο νιώθουν ότι ανήκουν στον κόσµο των µεγάλων. Από τη βρεφική κιόλας ηλικία, επιµένουν να πάρουν το κινητό, για να «µιλήσουν» κι ας µην έχουν µάθει ακόµα να λένε την πρώτη τους λέξη. Ο θείος που διαθέτει smartphone µε µεγάλη οθόνη αφής γίνεται κατευθείαν ο αγαπηµένος τους, είναι ο πιο cool θείος. Κι αν προσπαθήσετε να το δείτε από τη µεριά τους, σκεφτείτε πόσο µαγικά τους φαίνονται όλα αυτά. Με το πάτηµα ενός κουµπιού ανάβει ένα φωτάκι, ακούγεται µουσική, εµφανίζεται µια εικόνα. Εµένα πάντως όλο αυτό µου φαίνεται πολύ συναρπαστικό. Αν και ήµουν 16 χρονών όταν πήρα το πρώτο µου κινητό, ήµουν ενθουσιασµένη από τον τρόπο που λειτουργούσε. Γιατί να µην είναι ένα παιδί ενός – δύο χρονών;

102410276-millennials.1910x1000

Φυσικό επακόλουθο είναι τα σηµερινά παιδιά, ακόµη και αυτά κάτω των πέντε ετών, να αποκτούν µια φοβερή ικανότητα γνώσης για τη χρήση της τεχνολογίας. ∆εν είναι καθόλου ασυνήθιστο πλέον να βλέπουµε µικρά παιδιά να χειρίζονται µε µαεστρία και αυτοπεποίθηση έξυπνα τηλέφωνα, υπολογιστές, tablets και οθόνες.

Αυτό που δεν είναι φυσιολογικό, όµως, είναι τα αποτελέσµατα των πρόσφατων ερευνών που έχουν γίνει από το Kaiser Family Foundation. Η τελευταία έρευνα έδειξε πως τα παιδιά ηλικίας 8 ως 18 ετών περνούν πλέον περισσότερες από επτάµιση ώρες τη µέρα σε συσκευές µε οθόνες, όπως υπολογιστές, τηλεοράσεις κι άλλα gadgets. Με ένα πρόχειρο υπολογισµό αυτό αποτελεί το 1/3 της ηµέρα τους. Σε αυτές τις ώρες δεν συµπεριλαµβάνεται ο χρόνος που ξοδεύουν να στέλνουν µηνύµατα ή να µιλάνε στο κινητό τους τηλέφωνο.

Όλο αυτό µε κάνει να αναρωτιέµαι πού να πήγαν άραγε τα τουβλάκια Lego, τα κουκλόσπιτα, τα επιτραπέζια και όλα εκείνα τα παιχνίδια που διεγείρουν και καλλιεργούν τη φαντασία ενός παιδιού, ώστε να κινηθεί και να ανακαλύψει µόνο του τον κόσµο που ξεδιπλώνεται µπροστά στα µάτια του; Με ποιο τρόπο δηµιουργεί τις άµυνές του για να αντιµετωπίσει τον κόσµο; Η λύση µοιάζει πλέον εύκολη, καθώς ολοένα και περισσότερες εταιρείες παιχνιδιών προωθούν ψηφιακά παιχνίδια που απευθύνονται σε πολύ µικρές ηλικίες. Το «δέλεαρ» είναι ο συνδυασµός ψηφιακής ψυχαγωγίας και µάθησης. Έτσι, οι γονείς πείθονται ότι το παιδί τους θα γίνει πιο έξυπνο, αγοράζοντας ένα εξίσου «ευφυές» παιχνίδι. Και το κυριότερο είναι πως όλο αυτό βολεύει τους γονείς, αφού αυτά κάθονται ήσυχα στον καναπέ, στο δωµάτιο τους, στις επισκέψεις που κάνουν.

Σκοπός όµως δεν είναι το παιδί να µένει ήσυχο µέσα σε ένα περιβάλλον εικονικής ασφάλειας. Η παιδική ανάπτυξη συνδυάζει όλες τις αισθήσεις και προκύπτει από δραστηριότητες, οι οποίες εγγυώνται την εξερεύνηση του κόσµου µέσα από την κίνηση και την ενεργητικότητα. Η καλλιέργεια του µυαλού δεν προέρχεται από µία οθόνη που ζητάει από το παιδί µόνο να κουνάει το χέρι του και να παρατηρεί. Για να γίνει ολοκληρωµένα, έχει ανάγκη από ενεργό συµµετοχή και αλληλεπίδραση µε το περιβάλλον. Εάν ένα µωρό δεν «κοπιάσει», αν δεν κλάψει, αν δεν θυµώσει, δεν αναπτύσσεται µε ισορροπία. Η εύκολη λύση θα είναι πάντα εκεί, θα βρίσκεται στις επιταγές του ψηφιακού κόσµου.

2102264370_8A33F17644_O2102264370_8A33F17644_O

Μεγαλώνοντας αυτό το βρέφος θα αισθάνεται όπως το 12χρονο κορίτσι το οποίο δήλωσε: «Για εµένα είναι πιο ευχάριστο να περνάω τον χρόνο µου στο διαδίκτυο, να παίζω παιχνίδια και να βλέπω βιντεάκια στο youtube από το να είµαι µε τις φίλες µου. Χωρίς το διαδίκτυο νιώθω χαµένη». Αυτά λοιπόν είναι τα παιδιά µας και τα «εφόδια», για να προχωρήσουν στη ζωή τους; Πόσο µακριά λες ότι µπορούνε να πάνε;

Ο δεσµός των νέων µε την τεχνολογία µας κρούει τον κώδωνα κινδύνου. Το wi-fi θεωρείται το τσιγάρο της νέας γενιάς, το κινητό είναι προέκταση του χεριού τους, τα online παιχνίδια έχουν αντικαταστήσει τα παιχνίδια στη γειτονιά. Και ενώ υπάρχουν πολλοί ειδικοί που κρατούν θετική στάση απέναντι στην τεχνολογία, υπάρχουν και αρκετοί εµπειρογνώµονες που έχουν επιφυλακτική στάση. Συγκεκριµένα η ψυχολόγος Dr. Sigman, υποστηρίζει ότι τα παιδιά σήµερα παρακολουθούν πράγµατα και δέχονται πληροφορίες µέσα από οθόνες πιο πολύ από ποτέ, και αυτή η συνήθεια µπορεί εύκολα να οδηγήσει σε εθισµό, ακόµα και σε κατάθλιψη. Η υπερβολική έκθεση στην τεχνολογία έχει βρεθεί να επηρεάζει αρνητικά την κοινωνικοποίηση των παιδιών, τη λεκτική επικοινωνία µε το περιβάλλον, το αυθόρµητο παιχνίδι, τη φυσική δραστηριότητα, το βάρος, τη διατροφή και συνολικά την υγιή ανάπτυξη των παιδιών.

Μπορεί ο εθισµός στο διαδίκτυο και την τεχνολογία να µην αποτελεί ακόµη ένα είδος πάθησης στα εγχειρίδια ταξινόµησης ψυχικών διαταραχών, ωστόσο έχει τα κριτήρια εκείνα που περιγράφουν τον εθισµό και τον καταναγκασµό αναφορικά µε τις ουσίες και τον τζόγο. Πολλοί ερευνητές αντικαθιστούν την έννοια της «ουσίας» µε αυτή του διαδικτύου και περιγράφουν το φαινόµενο. Παράλληλα όµως, έρευνες περιγράφουν τον εθισµό στο διαδίκτυο και την τεχνολογία µε όρους ψυχαναγκασµού.

Το 75% των εφήβων (και το 58% των 12χρονων) διαθέτουν κινητό τηλέφωνο και τα γραπτά µηνύµατα έχουν καθιερωθεί ως «ο προτιµότερος δίαυλος επικοινωνίας µεταξύ των εφήβων και των φίλων τους». Φυσικά, πλέον τα κινητά τηλέφωνα δεν στέλνουν απλώς µηνύµατα. Τα τηλέφωνα που χρησιµοποιεί η συντριπτική πλειοψηφία των εφήβων, συγκεκριµένα περίπου το 80%, βγάζουν φωτογραφίες. Το 64% στέλνει και λαµβάνει φωτογραφίες. Το 60% ακούει µουσική, το 46% παίζει παιχνίδια, το 32% ανταλλάσσει βίντεο και το 23% έχει πρόσβαση σε τόπους κοινωνικής δικτύωσης.

Little girl and a tablet

Little girl and a tablet

Εν ολίγοις, το κινητό τηλέφωνο είναι ο βασικός τρόπος επικοινωνίας για την πλειονότητα των εφήβων. Ωστόσο, δε φαίνεται να είναι αρκετός. Το 92% των εφήβων χρησιµοποιούν τους δικτυακούς τόπους κοινωνικής δικτύωσης, ως επί το πλείστον, το facebook. Το 39,4% από τους πιο πάνω κάνει χρήση των κοινωνικών δικτύων περισσότερο από 2 ώρες την ηµέρα. Το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 60,2% τα Σαββατοκύριακα και τις αργίες Το ποσοστό αυτό είναι αυξηµένο κατά 50% σε σχέση µε τρία χρόνια πριν. Η ψηφιακή επικοινωνία δεν είναι απλά κυρίαρχη στη ζωή των εφήβων, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις είναι η ζωή τους.

Όπως όλοι γνωρίζουµε το διαδίκτυο δεν κρύβει µόνο γοητεία, αλλά και κινδύνους. Γνωρίζατε πως το 63% των εφήβων επικοινωνούν µε αγνώστους online και το 45,7% από αυτούς συνάντησαν στον φυσικό κόσµο κάποιον που γνώρισαν µέσω διαδικτύου; Οι κίνδυνοι οι οποίοι κρύβονται στις συµπεριφορές αλόγιστης χρήσης του διαδικτύου, αυξάνουν την πιθανότητα για την έκφραση επιθετικών συµπεριφορών µέσα από το διαδίκτυο (διαδικτυακός εκφοβισµός-cyber bullying), την πιθανότητα οι έφηβοι να πέσουν θύµατα πορνογραφίας (pornography), καθώς και διαδικτυακής αποπλάνησης (grooming) όπως και αυξηµένο κίνδυνο για διαδικτυακό τζόγο (gambling) και εθιστικές συµπεριφορές σε online παιχνίδια (gaming). Ο έφηβος πλέον έχει µια δεύτερη, µια κρυφή ζωή που οι γονείς δεν συνειδητοποιούν. Η ανεξέλεγκτη πλοήγηση σε ένα χαοτικό, χωρίς όρια, ψηφιακό κόσµο οδηγούν το παιδί σε πολλά ερεθίσµατα, τα οποία δεν θα έπρεπε να βλέπει και να διαβάζει.

Ο εθισµός του ατόµου µε την τεχνολογία γενικεύεται ως στύλ ζωής. Αποµόνωση, εγκλωβισµός, κατάθλιψη είναι συχνά συµπτώµατα που παρουσιάζουν σήµερα οι νέοι και πολλές φορές καταλήγουν σε αυτοκτονίες. Η κλειστή πόρτα του σπιτιού δεν είναι το antivirus που θα σώσει τα παιδιά µας. Η έλλειψη χρόνου για αληθινό παιχνίδι µπορεί να οδηγήσει µελλοντικά σε ναρκισσισµό, έλλειψη δηµιουργικότητας, ακόµη και σε αυτοκτονία. Τα παιδιά χρειάζονται φίλους, όχι likes και followers.

Αυτός ο έφηβος φθάνοντας σιγά σιγά στην ενήλικη ζωή πολύ εύκολα θα καταλάβει πως ζει στην εποχή του θανάτου του συναισθήµατος. Κι αυτή είναι η χειρότερη συνέπεια που µας έφερε η τεχνολογία. Κανένας δεν ερωτεύεται πλέον όπως παλιά. Και αυτοί που ερωτεύονται εύκολα χωρίζουν και βρίσκουν κάποιον αντικαταστάτη. Θα καταλάβει πως ζει στον θαυµαστό κόσµο µέσα στον οποίο δεν κρατά το χέρι του άλλου αλλά του µιλά στο κινητό, του στέλνει e-mail και κάνει σεξ µαζί του µέσα από βιντεοκάµερες. Είναι καλωδιωµένος αλλά είναι µόνος.

Θα καταλάβει πως ο έρωτας έχει πεθάνει και πως µπορεί να ζει χωρίς αυτόν. Αλλά δεν θα µπορεί να ζήσει χωρίς iphone, tablets και internet. ∆εν θα µπορεί να ζήσει χωρίς applications, ηλεκτρονικά παιχνίδια, facebook και blogs.

Σε µια εποχή όπου η θρησκεία και η πολιτική µας έχουν απογοητεύσει, η τεχνολογία και όλα όσα φέρνει µαζί της είναι τα µόνα πράγµατα που έχουν ακόµη τη δύναµη να µας µαγεύουν. Νέες συνήθειες, νέες ορολογίες, µια καινούργια αργκό κάνουν την εµφάνισή τους και καταγράφονται στον σκληρό δίσκο της ψυχής µας. Γνωριµίες και συναντήσεις µέσω του Internet, κάµερες στα δωµάτια που αναµεταδίδουν την καθηµερινότητα σαν σόου, το ξεπούληµα της προσωπικής ελευθερίας και της ιδιωτικής ζωής, η µανία να καλωδιωθούµε αποτελούν ήδη στοιχεία της πραγµατικότητας γύρω µας. Τι άλλο µας έχει αποµείνει;

Οι ειδικοί της Kaspersky Lab θέλησαν να εξετάσουν πώς περίπου θα µοιάζει το µέλλον, ποια θα είναι η εξέλιξη των τεχνολογιών πληροφορικής και ποιες θα είναι οι αλλαγές στη ζωή µας στη νέα ψηφιακή πραγµατικότητα του 2045, δηλαδή σε 30 χρόνια από σήµερα. Τα ροµπότ θα είναι παντού και θα «αγωνίζονται» να πάρουν τη θέση του ανθρώπου, οι άνθρωποι θα είναι πλέον µηχανικοί και θα έχουν έξυπνα σπίτια.

«Με το σηµερινό ρυθµό ανάπτυξης των Τεχνολογιών Πληροφορικής, είναι αρκετά δύσκολο να προβλέψει κανείς µε ακρίβεια πώς θα είναι τα πράγµατα σε µερικές δεκαετίες. Ωστόσο, είναι σαφές ότι κάθε χρόνο η τεχνολογία µας θα γίνεται ακόµα πιο “έξυπνη” και οι άνθρωποι θα πρέπει να µπορούν να συµβαδίζουν µε αυτή.

Οπωσδήποτε, µπορούµε να είµαστε σίγουροι ότι οι ψηφιακοί εγκληµατίες θα συνεχίσουν να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για την αξιοποίηση κάθε νέας προόδου στον τοµέα της Πληροφορικής για τους δικούς τους κακόβουλους σκοπούς», δήλωσε ο Alexander Gostev, Chief Security Expert της Kaspersky Lab.

«Αλλά όπως και αν µοιάζει ο κόσµος µας σε 30 χρόνια, θα πρέπει να ξεκινήσουµε να βελτιώνουµε την άνεση, την ασφάλεια και την ευηµερία µας από τώρα. Η τεχνολογία είναι απλώς ένα εργαλείο και είναι εξ’ ολοκλήρου στο χέρι µας αν θα τη χρησιµοποιήσουµε για καλό ή κακό σκοπό», συµπλήρωσε.

Με τα καλά και τα κακά της, λοιπόν η τεχνολογική εξέλιξη είναι δίπλα µας. Ας βγάλουµε το κεφάλι µας έξω από την οθόνη κι ας αναλογιστούµε το τι τελικά είναι καλό για τα παιδιά του σήµερα και τους ενήλικες του αύριο. Ο κόσµος που τους δίνουµε σίγουρα θα µπορούσε να είναι καλύτερος, ο τρόπος και οι αξίες που τους κληρονοµούµε όµως µπορεί να τα βοηθήσει να τον αλλάξουν.