URBAN.CULTURE.MAGAZINE

“Έσιει κούσπον στο Μιτσερό” αλλά και κασµά στο Λαύριο – του Χρίστου Κυριάκου

“Έσιει κούσπον στο Μιτσερό” αλλά και κασµά στο Λαύριο – του Χρίστου Κυριάκου

Όσο αστεία και αν ακούγεται σήµερα, η κωµική τηλεοπτική φράση, “έσιει κούσπον στο Μιτσερό”, κρύβει χιλιάδες χρόνια ιστορία. Τα ορυχεία του Μιτσερού µεγάλωσαν πολλές γενεές. Από αρχαιοτάτων χρόνων, το συγκεκριµένο χωριό, αφθονούσε σε µεταλλεύµατα. Από διάφορα ευρήµατα, οι εξορύξεις στην περιοχή, πρέπει να ξεκίνησαν περί το 3000 π.Χ. Σε βάθος χρόνου, φιλοξένησε εκατοντάδες χιλιάδες άτοµα που ήρθαν να βρουν τη ζήση τους στα ορυχεία. Το µέσο που χρησιµοποιήσαν, για εξόρυξη, ήταν ο “κούσπος”, έτσι και έµεινε στην ιστορία η φράση, για όσους ψάχνουν δουλειά, “έσιει κούσπον στο Μιτσερό”.

Το ίδιο συνέβαινε και στην Ελλάδα, στο Λαύριο. Και εκεί κρατούσαν “κούσπο” απλά στην Ελλάδα τον ονοµάζουν “κασµά”. Όσοι έψαχναν δουλειά µπορούσαν να αποταθούν στα ορυχεία του Λαυρίου ή καλύτερα στον Ιταλό επενδυτή, Ιωάννη Βαπτιστή Σερπιέρη. Αυτός ήταν που αναζωογόνησε ξανά τα ορυχεία της πόλης που ήταν ανεκµετάλλευτα εκατοντάδες χρόνια.

Η νεότερη ιστορία των ορυχείων, στο Λαύριο, ξεκίνησε από τον Ανδρέα Κοδελλά. Ο Σµυρναίος γεωλόγος, αφού επεξεργάστηκε αρκετά τα παραµεληµένα ορυχεία, σύνταξε µια λεπτοµερέστατη αναφορά και την παρέδωσε στο αρµόδιο υπουργείο. Μέσω της επιστολής, ζητούσε απ’ το ελληνικό κράτος, να επενδύσει στα ορυχεία. Υπήρχε τεράστιος, πλούτος, ανεκµετάλλευτος, σε µεταλλεύµατα.

Το ελληνικό κράτος, εξαντληµένο από τον πόλεµο του 1821, πιθανόν να µην κατανόησε τη σηµασία της επιστολής, έτσι προτίµησε να µην κάνει οποιαδήποτε κίνηση. Πέραν αυτού η επένδυση ήταν δύσκολη, κρίνοντας την οικονοµική ευχέρεια του κράτους στην συγκεκριµένη περίοδο. Αυτός που επένδυσε στα ορυχεία ήταν ο Σερπιέρης. Ο Ιταλός επενδυτής, βλέποντας τον πλούτο των µεταλλευµάτων στο Λαύριο ξεκίνησε άµεσα διεργασίες για επανεκκίνηση των ορυχείων. Ήταν γνώστης του επαγγέλµατος, αφού διοικούσε ορυχεία και στο Κάλιαρι της Σαρδηνίας.

Το 1864 ο Σερπιέρη ίδρύσε την εταιρεία Roux – Serpieri – Fressynet C.E. µε συνέταιρο το γαλλικό τραπεζικό οίκο I.Roux – Fressynet. Απ’ την πρώτη µέρα λειτουργίας της εταιρείας, πλήθος κόσµου κατέφθανε στο Λαύριο προκειµένου να βρει δουλειά. Ο Σερπιέρη, εκµεταλλευόµενος την κατάσταση, πλήρωνε τους υπαλλήλους πενιχρά. Όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας, ήταν άθλιες. Τα µέτρα προστασίας των εργατών ήταν ελλιπή.

Τη συγκεκριµένη περίοδο, δρούσε στην περιοχή ο ξακουστός ληστής Κίτσος. Είχε το προσωνύµιο “νυφίτσας” λόγω εξυπνάδας. Τα “κατορθώµατα” του ήταν γνωστά σε όλη την περιοχή, έτσι έφτασαν και στ’ αυτιά του Σερπιέρη. Η περιοχή βούιζε ότι ο Κίτσος θα λήστευε τον Σερπιέρη. Ο Ιταλός χωρίς να χάσει χρόνο, πήγε και τον συνάντησε στην σπηλιά του πρώτος. ∆εν τον φοβήθηκε. Του πρόσφερε καθαρή δουλειά µε καλό µισθό. Nα παρέχει προστασία στην επιχείρησή του. Ο Κίτσος δέχθηκε αµέσως.

Ο καιρός περνούσε και οι εργάτες πέθαιναν, σχεδόν καθηµερινά, στα ορυχεία από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης. Ο Σερπιέρη, µε τον Κίτσο στο πλευρό του, δε φοβόταν κανένα. Το 1865 η κυβέρνηση Κουµουνδούρου, έδωσε σε αρκετούς ληστές αµνηστία, προκειµένου να πολεµήσουν στην Κρητική Επανάσταση. Ο Κίτσος σκέφτηκε ότι ήταν συµφέρουσα πρόταση, έτσι άφησε τον Σερπιέρη και έφυγε. Θα µεταβεί στην Πελοπόννησο προκειµένου να συµµετάσχει στην επανάσταση, αλλά πριν φύγει για την Κρήτη θα αλλάξει γνώµη. Φοβόταν για τη φερεγγυότητα της αµνηστίας, έτσι προσπάθησε να ξεφύγει. ∆υστυχώς γι’ αυτόν δε θα διαφύγει, αφού οι αρµόδιοι του κράτους θα τον συλλάβουν. Θα πεθάνει δια αποκεφαλισµού.

Ο Σερπιέρη θα συνεχίσει να εκµεταλλεύεται τον κόσµο. Αρχίζει και εκµεταλλεύεται άλλα κατάλοιπα των ορυχείων, που δεν ήταν στη δικαιοδοσία του βγάζοντας ακόµη περισσότερα κέρδη. Αυτό προκαλεί την οργή της ελληνικής κυβέρνησης, έτσι αποφασίζει να πωλήσει την εταιρεία στην Τράπεζα Κωνσταντινουπόλεως, που είχε ως κύριο µέτοχο τον Ανδρέα Συγγρό, ώστε να ξεχαστεί το όλο ζήτηµα. Ο Συγγρός ψιθύρισε στον κόσµο ότι, τάχα, υπήρχε χρυσός, έτσι άρχισε να πουλάει µετοχές της εταιρείας σε πολύ ψηλές τιµές, δυσανάλογες από αυτές που άξιζαν, γεγονός που προκάλεσε το πρώτο χρηµατιστηριακό σκάνδαλο που έµεινε στην ιστορία ως Λαυρεωτικό ζήτηµα. Αυτό είχε ως συνέπεια την οικονοµική καταστροφή πολλών οικογενειών που πίστεψαν στον Έλληνα οικονοµολόγο.

Το 1887 ο Σερπιέρη θα πεθάνει. Οι διάδοχοι του ανάγκασαν τους µεταλλωρύχους να του φτιάξουν άγαλµα µε δικά τους λεφτά! Οι µεταλλωρύχοι δεν είχαν τι άλλο να κάνουν. Στα αποκαλυπτήρια όµως του αγάλµατος, όταν τράβηξαν το σεντόνι, είχε το εξής ποίηµα του κωµικού ποιητή Γεώργιου Σουρή, σκαλισµένο από κάτω:

Τι µας θωρείς ακίνητος
και δεν µας κατουράς
αφού και ανδριάντα
σε αξίωσε η Ελλάς

∆έξου λοιπόν, ω Βαπτιστά,
ευγνωµοσύνης δώρο
ξερό σκατό κοπανιστό
και από Λαυριώτη κώλο.