URBAN.CULTURE.MAGAZINE

Μπήκαμε στους… αρχαιολογικούς χώρους της Σωτήρας

Επιµέλεια/Σκεύη Κυριάκου

Μπήκαμε στους… αρχαιολογικούς χώρους της Σωτήρας

«Κάποτε ο ήλιος του µεσηµεριού, κάποτε φούχτες η ψιλή βροχή
και τ’ ακρογιάλι γεµάτο θρύψαλα παλιά πιθάρια.»

Μία µικρή βόλτα στο κέντρο της Σωτήρας είναι αρκετή για τον περιηγητή να καταλάβει από πού αντλεί τον χαρακτηρισµό «Βυζαντινή Κωµόπολη» και να επιβεβαιώσει τους πιο πάνω στίχους του Σεφέρη. ∆ιάσπαρτη από εκκλησιαστικά και όχι µόνο µνηµεία, στα όρια της διασώζονται επτά αρχαίες βυζαντινές και µεταβυζαντινές εκκλησίες που χρονολογούνται από τον 4ο µέχρι και τον 16ο αιώνα, ενώ µεγάλος αριθµός µεταγενέστερων ναών έχει αναγερθεί τα νεότερα χρόνια.
Η ιστορία της Σωτήρας είναι άρρηκτα συνδεδεµένη µε τον παλαιό ναό της Μεταµορφώσεως του Σωτήρος που βρίσκεται στο κέντρο της κοινότητας και στον οποίο οφείλει το όνοµά της. Γνωστός και ως Χρυσοσώτηρος, ο ναός χρονολογείται στον 13ο αιώνα και είναι οικοδοµηµένος πάνω στα θεµέλια παλαιοχριστιανικής βασιλικής του 4ου αιώνα µε ψηφιδωτό δάπεδο. Είναι µονόκλιτος καµαροσκέπαστος µε τρούλλο και παρουσιάζει το µεγαλύτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον από τις διασωζόµενες εκκλησίες της Σωτήρας.

arxs2

Οι εξαιρετικής τεχνοτροπίας τοιχογραφίες του 13ου αιώνα που κοσµούν το εσωτερικό του ναού αποκαλύφθηκαν µε ιδιαίτερα εντυπωσιακό τρόπο, καθώς το 1989 κατά τη διάρκεια εργασιών αποκατάστασης υποχώρησε ο σοβάς σε ένα σηµείο πάνω στον τοίχο, αποκαλύπτοντας την τοιχογραφία του Αγίου Επιφανίου, οδηγώντας στην αποκάλυψη και των υπόλοιπων τοιχογραφιών.

arxs3

Η ανοικτή στοά (ηλιακός) στη νότια πλευρά του ναού κατασκευάστηκε µε έξοδα των κατοίκων του Παραλιµνίου ως ένδειξη ευγνωµοσύνης στον Χρυσοσώτηρο που τους έσωσε από επιδηµία πανώλης που µάστιζε το Παραλίµνι. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εντοιχισµένη επιτύµβια πλάκα από την περίοδο της Ενετοκρατίας της αριστοκράτισσας Κονταρίνας ∆ακήλα πάνω από τη νότια είσοδο του ναού.

Πρόσφατα ο ναός «κέντρισε» ξανά το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων, καθώς πάλι µετά από ένα τυχαίο γεγονός, αυτή τη φορά µετά από εκτεταµένη διάβρωση, ήρθαν στο φως τα θεµέλια τρίκλιτης παλαιοχριστιανικής βασιλικής. Λόγω της σπουδαίας αρχαιολογικής αξίας που παρουσιάζει ο ναός, από τον Ιούνιο του 2014 µία διεθνής επιστηµονική ερευνητική οµάδα πραγµατοποιεί εργασίες στον περίβολο και στο εσωτερικό στα πλαίσια διετούς ερευνητικού προγράµµατος το οποίο υλοποιείται από το Πανεπιστήµιο Κύπρου σε συνεργασία µε το Τµήµα Αρχαιοτήτων.

arxs4

Οι ανασκαφές στον ναό της Μεταµορφώσεως βρίσκονται σε προχωρηµένο στάδιο και αναµένονται να ξεκινήσουν ξανά το προσεχές χρονικό διάστηµα. Για τις ανάγκες των ερευνών, ο ∆ήµος Σωτήρας σε συνεργασία µε την Εκκλησία Σωτήρας έχουν προχωρήσει σε σταδιακή ανακοµιδή και µεταφορά των οστών του παλαιού νεκροταφείου που βρίσκεται στον περίβολο της εκκλησίας στο νέο κοιµητήριο, καθώς εικάζεται ότι στον περιβάλλοντα χώρο υπάρχουν άλλα κτίσµατα που συνδέονταν µε τον κυρίως ναό.

arxs5

Μέχρι στιγµής στα βόρεια και δυτικά του ναού η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στο φως το βόρειο κλίτος και το ιερό της παλαιοχριστιανικής βασιλικής. Μάλιστα, µετά τις ανασκαφές µπορεί εύκολα να διακρίνει κανείς κιονόκρανα και άλλα αρχιτεκτονικά µέλη από την αρχαία βασιλική τα οποία έχουν χρησιµοποιηθεί για τη θεµελίωση του ναού της Μεταµορφώσεως. Στη νότια πλευρά του ναού εκεί που βρίσκεται ο ηλιακός, οι ανασκαφές έχουν φέρει στην επιφάνεια το νότιο κλίτος της βασιλικής, σπαράγµατα τοιχογραφιών, κοµµάτια διαφόρων αγγείων αλλά και αρχαίους τάφους µε ανθρώπινους σκελετούς. Τέλος, στον περίβολο του ναού βρίσκονται διάσπαρτα διάφορα αρχιτεκτονικά µέλη όπως κολώνες και κιονόκρανα, τα οποία ήταν γνωστά στους αρχαιολόγους πριν από την ανασκαφή.

Ανεξαρτήτως του αποτελέσµατος των ανασκαφών, οι εξελίξεις στον ναό της Μεταµορφώσεως αναµένεται να ενισχύσουν ακόµη περισσότερο τον ρόλο της Σωτήρας ως σηµαντικό σταθµό θρησκευτικού τουρισµού και αγαπηµένο προορισµό για τους λάτρεις των προσκυνηµατικών περιηγήσεων.

arxs5arxs4arxs3arxs2